Overslaan en naar de inhoud gaan
Home

Hoofdnavigatie

  • Oefenen
  • Forum
  • Uitleg

Complete teksten

Hoornse Taartmoord

Misdaad en straf
Nederlands

Nog één borrel drinkt Johannes Beek in een Haarlemse tapperij. Dan opent hij zijn net gekochte ‘gelaagde taart’, pakt zijn meegebrachte rattenkruid en strooit het tussen twee lagen. Een begeleidend...

Malou Gorter

Verborgen Verleden
Nederlands
In het TV-programma Verborgen Verleden ontdekt actrice Malou Gorter dat een groot deel van haar familiegeschiedenis zich afspeelt in Veere. Ze komt uit bij de adellijke familie De Mauregnault, die...

Recept voor waffels

Dagelijks leven
Nederlands
Al minstens tweehonderd jaar bakken mensen massaal wafels tijdens de donkere dagen. Deze 19e-eeuwse bakker deelt een succesrecept. Niet voor vegetariërs. Bron: Regionaal Archief Tilburg, Archief 338...

Voorwerp eener ongelukkige liefde

Armoede en rijkdom
Nederlands
In de koude eerste dagen van 1821 liet een vrouw haar pasgeboren dochtertje achter in de rol van het vondelingenhuis in Maastricht. Het was een wanhoopsdaad: ze kon op dat moment niet voor haar kind...

Hubertus met de schoppenboer

Armoede en rijkdom
Nederlands
Met het invoeren van de Franse Code Napoléon werd de zorg voor vondelingen een overheidstaak. Ook in Maastricht richtte de lokale overheid een burgerlijk vondelingenhuis op. Tussen 1803 en 1823 werden...

Grofgebekt

Misdaad en straf
In 1841 werd Johannes Bijenkorf beschuldigd van landloperij. Van de commissaris in Maastricht kreeg hij te horen dat hij maar eens werk moest gaan zoeken in een van de fabrieken in de stad. Johannes...

Geen humbug!

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 4 juli 1945 gaf de Militaire Commissaris van Noord-Limburg majoor C.K.J.M. Receveur een toespraak bij Radio Herrijzend Nederland, de radio-omroep van het Militair Gezag. Hij sprak over de...

Brief van Anna Maria van Schurman

Dagelijks leven
Latijn
In 1645 stuurt Anna Maria van Schurman een brief aan Johannes Smetius over zijn boek Oppidum Batavorum en zijn collectie van Romeinse oudheden. Zij spreekt haar bewondering uit en bedankt Smetius voor...

De eerste bevrijders

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 18 september 1944 was de Slag om Nijmegen in volle gang. In de namiddag verschijnen er een aantal Amerikaanse soldaten in de straat van Martha Waaldijk, 21 jaar oud. In haar dagboek beschreef zij...

Middelburg bevrijd 1944

Oorlog en rampen
Nederlands
Janke Terwal (1890-1975) werkte als directrice van het Gasthuis (ziekenhuis) in Middelburg toen Nederland betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog. Ze noteerde gebeurtenissen in 1940-1945 in...

Een echtscheiding uit 1751

Dagelijks leven
Nederlands
Echtlieden Hendrick van de Pol en Hendtien Cornelis Jacobs uit het Brabantse Moergestel hadden schijnbaar alles geprobeerd om hun huwelijk te redden, maar de koek was echt op: de 'questien en...

Testament van Henrij Nahuijs uit 1718 / Will by Henrij Nahuijs from 1718

Armoede en rijkdom
Engels
NL: Uit het familiearchief De Jong van Beek en Donk komt dit testament van Henrij Nahuijs uit 1718. In dit testament wordt zijn vrouw Huberta van Dompselaer en hun kinderen Pieter, Gerardus, Mari...

Papen in Baarschot, 1682

Misdaad en straf
Nederlands
In 1682 wordt de in Baarschot wonende Jan van Dun veroordeeld tot een boete van 200 gulden omdat hij zijn huis in Mierde heeft laten gebruiken ' tot de exercitie v an de pauselijke supersticie'. Bron...

Tannetje Vrijheid – Een ongewone dopelinge

Handel en koloniën
Nederlands
In het Zeeuwse Grijpskerke wordt in 1765 een Afrikaans meisje gedoopt. Haar Nederlandse naam is Tannetje Vrijheid. In het doopboek, dat wordt bewaard in het Zeeuws Archief, doet dominee Van den Vondel...

Een anti-Duitse pastoor

Oorlog en rampen
Nederlands
Tijdens de Eerste Wereldoorlog hield het Duitse leger lelijk huis in “Brave Little Belgium”. Ook het West-Vlaamse dorp Kerkhove leed zwaar onder de bezetting. De lokale pastoor geeft in het liber...

Boodschappenlijst uit Oisterwijk, 1673

Dagelijks leven
Nederlands
Regionaal Archief Tilburg, Archief 845 Dorpsbestuur van Oisterwijk, 1390-1814: invnr. 450 "Lyste van 't gene de dingbancke van Oysterwyck weeckelyck ten minste van doen hebben voor hare ingesetenen...

Riskante liefde

Misdaad en straf
Nederlands
Een romantische ontmoeting in het veld pakte voor de geliefden Adam en Margreta anders uit dan gedacht. De lokale schout sleepte hen voor de schepenbank, waar ze zich voor hun liefdesgenot moesten...

Noodberichten Watersnoodramp 1953

Oorlog en rampen
Nederlands
"Vaart u uit! Vaart u uit!" Louwrens Hoefnagel uit Urk, schipper op de UK41 Sumus Umbra, ving op 1 februari 1953 een noodoproep op van de door radiotechnicus Ferdinand Bakker gebouwde noodzender op...

Het album van Vonk

Van wieg tot graf
Nederlands
Vriendenboekjes, wie had er vroeger geen? In de achttiende eeuw waren ze razend populair – ook onder volwassenen. De predikant Nicolai Vonk liet bekenden en familieleden in zijn album amicorum...

Slagen en verwondingen

Misdaad en straf
Nederlands

In 1760 sloeg Mauritius Boudry uit Langemark ene Marie Joanna de Poortere met een spade op het hoofd. Aangezien de vrouw hierdoor ernstige verwondingen had opgelopen, zag de luitenant-baljuw van de...

De aanbidding van het Heilig Sacrament

Dagelijks leven
Nederlands

De aanbidding van het Heilig Sacrament (de geconsacreerde hostie) speelt tot op vandaag de dag een belangrijke rol binnen het katholicisme. In de loop van de middeleeuwen en de vroegmoderne periode...

Prijzen voor weeskinderen

Van wieg tot graf
Nederlands

Tijdens de kermis van 1798 werden er prijzen uitgereikt aan de kinderen van het Burgerweeshuis en het katholieke weeshuis van Nijmegen. De kinderen die zich goed hadden gedragen en ijverig en vlijtig...

Diefstal tijdens de vrede van Nijmegen

Misdaad en straf
Nederlands

Grietje Keyen was tijdens de periode van onderhandelingen die zou leiden tot de Vrede van Nijmegen, dienstmeisje in de hofhouding van de ambassadeur van Denemarken in de Burchtstraat. Grietje had in...

Het doopsel van Clovis

Dagelijks leven
Nederlands

Aan het begin van de vorige eeuw schreef de 8-jarige Frans Houbrechts uit Tongeren in zijn schoolschriftje volgend opstel over het doopsel van koning Clovis. Hij haalde er zijn mooiste geschrift en...

Groeten uit Acqui

Oorlog en rampen
Nederlands

Tussen 1798 en 1814 werden duizenden jongemannen uit de Zuidelijke Nederlanden ingelijfd in de legers van het revolutionaire en napoleontische Frankrijk. Dit lot viel ook Norbertus Noreel uit Woumen...

Merel Westrik

Verborgen Verleden
Nederlands

Presentatrice en journaliste Merel Westrik ontdekt in het Zeeuws Archief dat een voormoeder uit Vlissingen voor haar echtgenoot een overlijdensverklaring heeft aangevraagd bij de rechtbank in...

Stijve wind met vorst

Stad en land
Nederlands

Jacob Bouman was ‘landman’ in de Beemster. Uit de periode 1826-1875 zijn schriftjes bewaard gebleven waarin hij aantekeningen maakte over het weer. Deze tekst gaat over het winterweer in januari en...

Watersnood door kinderogen

Oorlog en rampen
Nederlands

De elfjarige Purmerender Jan Zuidland beschreef zijn ervaringen tijdens de watersnood in 1916 in een tweehonderd pagina's dik dagboek. Gedwongen hun huis te verlaten door het water, schuilden hij en...

Esther Verhoef

Verborgen Verleden
Nederlands

Pieter Antonius Lucas, de verre voorvader van schrijfster Esther Verhoef, had een bewogen leven. In en uit de Franse en Nederlandse militaire dienst, op veldtocht naar Spanje en berecht worden vanwege...

Sokken voor Piet

Oorlog en rampen
Nederlands

Piet Grandiek uit Wormer verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog als dwangarbeider in Duitsland. Uit die periode zijn brieven en kaartjes aan en van Piet bewaard gebleven waaronder dit briefje van...

Lenteschoonmaak in het veld

Dagelijks leven
Nederlands

In de achttiende eeuw was het in de dorpen van Haspengouw gebruikelijk dat na de winter de wegen en de beken een onderhoudsbeurt kregen. Bomen en hagen werden gesnoeid en beken werden uitgediept...

Sonder gesanck ofte geklanck!

Dagelijks leven
Nederlands

In Meldert in Belgisch Limburg was het in het begin van de achttiende eeuw de gewoonte dat een (jonge) knecht of meid die voor een andere baas ging werken, feestelijk werd ingehaald. Hun hebben en...

Paasbrief

Dagelijks leven
Nederlands

Cornelis Ploeger uit Broek in Waterland schreef in 1765 deze mooie Paasbrief. Wellicht als proeve van zijn kunnen? Het was in met name de 18e eeuw gebruikelijk dat kinderen rond feestdagen als Pasen...

Keizersnede in 1796

Van wieg tot graf
Nederlands

Toen pastoor Schoenmaeckers van Opheers in 1796 opgeroepen werd om de laatste sacramenten toe te dienen aan een jonge vrouw, vonden de chirurgijn en hij dat zij ook moesten doen wat kon om haar...

'Opstel van Afkompste'

Van wieg tot graf
Nederlands

In 1779 zet Petronella Touns 'naar mijn beste geheugen' haar voorouders op papier, om voor 'erfenisse als andersints' te dienen. Kun jij achterhalen van wie ze afstamt? Dit is een gedeelte van de...

O zo verliefd!

Dagelijks leven
Nederlands

Hij stroomt over van liefde en godsvrucht en stort zijn hart uit op papier. Een brief waardig om op Valentijnsdag getranscribeerd te worden.

Soliciteren in de 18de eeuw

Dagelijks leven
Nederlands

Nadat schoolmeester Pipelers van Borgloon zijn ontslag aangeboden heeft, solliciteert J.B. Castelott voor die betrekking.

Palingoproer

Misdaad en straf
Nederlands

Tijdens het Palingoproer van 1886 in de Amsterdamse Jordaan wordt Jan Baars opgepakt. Volgens de politie heeft Jan met socialistische motieven deelgenomen aan het oproer. Eenmaal in de gevangenis...

Ontsnapt uit Maastricht

Misdaad en straf
Nederlands

De Duitser Stephan Will, een professional in het in- en uitbreken, werd in 1913 tot drie jaar cel veroordeeld voor een aantal inbraken rondom Maastricht. Daar legde hij zich echter niet bij neer en...

Gerrit Zalm

Verborgen Verleden
Nederlands

Begin negentiende eeuw wordt de grootouder van oud minister van Financiën Gerrit Zalm op de vingers getikt voor zijn buitensporige gedrag. Hieronder een klein stukje tekst uit de beroepszaak van de...

Vrolijk Nieuwjaar!

Dagelijks leven
Nederlands

Een lid van de Veerse rederijkerskamer ‘Missus scholieren’ probeerde zijn pen met het rijmen van een Nieuwjaarswens. Alle begin is moeilijk… Zeeuws Archief, archief Kamer van Retorica 'Missus...

(wan)orde in de archieven

Stad en land
Nederlands

In het Ancien Régime werd Maastricht bestuurd door twee heren, de bisschop van Luik en de hertog van Brabant. Later nam de Republiek de plaats van de hertog in. Het hoger beroep bij rechtspraak was in...

Een godvruchtig nieuwjaar gewenst van Philippe de Rijckhol

Dagelijks leven
Nederlands

Op 31 december 1814 wenst Phillipe de Rijckhol zijn moeder op godvruchtige wijze een fijn nieuwjaar. Hij hoopt op die zo verlangde vrede, na jaren van Franse bezetting en oorlogen tegen Napoleon...

Ik wil de minste niet weezen

Van wieg tot graf
Nederlands

Dominee Stephanus Hanewinckel staat bekend om zijn scherpe pen en harde oordeel over het katholieke Brabant. Maar op zijn verjaardag werd hij op lieve gedichten getrakteerd. Brabants Historisch...

Karin Bloemen

Verborgen Verleden
Nederlands

In het elfde seizoen van Verborgen Verleden werd de stamboom van Karin Bloemen uitgezocht. Haar overgrootmoeder blijkt een patiënt te zijn geweest van het psychiatrisch ziekenhuis Duin en Bosch in...

Mensenhandel

Handel en koloniën
Nederlands

De Middelburgse Commercie Compagnie leverde een flink aandeel in de Zeeuwse slavenhandel. In een negotieboek hield de kapitein van een slavenschip precies bij welke goederen hij met Afrikaanse...

Zilt recept tegen hondsdolheid

Dagelijks leven
Nederlands

De Zeeuwse oesters zijn wereldberoemd. De meest gangbare soort is de holle, met een bolle schelp. En precies díe soort heb je nodig voor een medicijn tegen hondsdolheid. Succes verzekerd! De patiënt...

Garnalenbrood, een Zeeuwse lekkernij

Dagelijks leven
Nederlands

Mmm, garnalenbrood! Daar likten ze vroeger hun vingers bij af. Toen er nog geen visquota waren, visten de Zeeuwse garnalenvissers er lustig op los. In veel Zeeuwse kookboekjes vind je recepten waarin...

Belangrijke brief

Handel en koloniën
Nederlands

Mr. Marinissen uit Veere is namens de Kamer Zeeland van de West-Indische Compagnie aanwezig bij een vergadering van de Heren Tien. Er is onenigheid. Dan krijgt hij een belangrijke brief uit Zeeland...

De barre winter van 1740

Oorlog en rampen
Nederlands

Het was in 1740 zo koud dat de gehele Maas dichtvroor. Het was volgens het KNMI het koudste jaar van de afgelopen 300 jaar. Maar de Maas was niet het enige dat bevroor.... Historisch Centrum Limburg...

In dienst bij 'Napolion'

Oorlog en rampen
Nederlands

Mathus Banens schrijft in 1813 naar huis, vanuit Parijs waar hij opgeleid wordt tot onderofficier. Over wat hij allemaal meemaakt sinds hij dienst nam in het Franse leger, maar vooral ook om te vragen...

Voortvluchtige bokkenrijder berecht

Misdaad en straf
Nederlands

Leonard Didden wordt, ondanks dat hij voortvluchtig is, in 1777 toch veroordeeld als een lid van die 'berugde en godlooze bende.' Historisch Centrum Limburg, Landen van Overmaas, toegangsnr. 01.075...

"Man zonder slaap"

Stad en land
Nederlands

De Haarlemmer Gaspard van Breugel verzamelde affiches van en over de Haarlemse kermis. In zijn plakboek schreef hij er ook teksten bij. Eén van de affiches gaat over de zesentwintigjarige Fransman...

Kalfskopsoep

Dagelijks leven
Nederlands

In de achttiende eeuw wisselden enkele dames aan de hand van een receptenboekje kookideeën met elkaar uit. Mimi Hooft schreef een recept voor kalfskopsoep.

Bevrijding!

Oorlog en rampen
Nederlands

In haar dagboek beschrijft Elisabeth Keppel Krelage-Hesselink hoe zij de dagen van de bevrijding heeft beleefd in Haarlem. Elisabeth is getrouwd met Ernst Heinrich Krelage, directeur van één van de...

Kermisgasten

Stad en land
Nederlands

De burgemeester van Haarlem geeft in 1740 toestemming aan diverse personen om hun bezienswaardigheden tentoon te stellen.

Het meisje Nannie

Handel en koloniën
Nederlands

Het meisje Nannie werd door de heer Kierhaan te Paramaribo gekocht van mevrouw Fonseca. Twee jaar later werd Nannie cadeau gedaan aan zijn huishoudster Johanna Medea. Deze overdracht heeft Kierhaan...

Arjen Lubach

Verborgen Verleden
Nederlands

Presentator Arjen Lubach ontdekt dat zijn overgrootvader Obbe Norbruis een buitenechtelijke verhouding met ene Madeliefje zou hebben gehad. Althans, daar werd hij van beschuldigd. In deze brief worden...

Jack van Gelder

Verborgen Verleden
Nederlands

Als sportverslaggever Jack van Gelder het levensverhaal van zijn voorvader Abraham Bloemhof ontrafelt, merkt hij dat al in de 19e eeuw de haat tegen joden diep geworteld en wijd verbreid was. De...

It ruins the family

Dagelijks leven
Nederlands

Wat is een voordeeltje je waard als je familie eronderdoor lijkt te gaan? De harmonie van een vroeg negentiende-eeuws Utrechts huisgezin wordt beproefd als een van de kinderen voor een koopje het huis...

Uit met de Liefde

Dagelijks leven
Nederlands

Een Zeister echtpaar komt erachter dat van lieverlee van liefde in hun echtelijke staat maar weinig sprake is. Van onmin des te meer. Huwelijksmisère anno 1806. Het Utrechts Archief, Notarissen in de...

Bindingsangst

Van wieg tot graf
Nederlands

Deze fijngevoelige dame uit Utrecht durft in 1785 niet in het huwelijksbootje te stappen. Het vooruitzicht alleen al maakt haar bijkans krankzinnig. Het Utrechts Archief, Notarissen in de stad Utrecht...

Badderen in kuuroord

Handel en koloniën
Nederlands

Het Lief-Engelen-Bad in de Olifantsrivier in Zuid-Afrika is nog altijd een bekende plek om te kuren. Johannes Andreas Trüter bezoekt het kuuroord in 1818 ter vermindering van zijn reumatische klachten...

Schijnbewegingen Marco van Basten

Dagelijks leven
Nederlands

Marco speelde van 1971 tot 1980 bij UVV. Op zijn 15e maakt hij dit lijstje met zijn favoriete schijnbewegingen.

Recept: een gans en een kalkoen

Dagelijks leven
Nederlands

Het eten van hele gans is minder gebruikelijk tegenwoordig, de ganzelever en de paté zijn wel populair tijdens feestdagen. De kalkoen is pas sinds de ontdekking van Amerika door Columbus geleidelijk...

Recept: een hoen bereiden

Dagelijks leven
Nederlands

De feestdagen zijn in aantocht en onze voorouders hielden er van de nodige beesten op tafel te krijgen. Hier een recept voor hoenderen.

Wat zal ik Corry schenken?

Dagelijks leven
Nederlands

Anna Maria Jacoba Smits, voor dochter Cornelia een trouwe gids. In dit gezin bovendien, werd Sint in 1895 al gezien. Cadeau voor dochterlief met rijm gepaard, dit gedicht bleef in archieven bewaard.

Voorbeeldgedrag voor dienders

Stad en land
Nederlands

In Baarle-Nassau kregen de dag- en nachtwachters nauwkeurige instructies mee over hoe ze zich dienden te gedragen.

Een onecht kind bestaat wel

Van wieg tot graf
Nederlands

Een aantekening over een buitenechtelijk kind met vermelding van de vader.

Beleggen is risicovol

Misdaad en straf
Nederlands

Jac Kuijpers uit Merkelbeek wil de politie onderzoek laten doen naar een maatschappij waar hij aandelen in heeft.

Schijt aan de koning!

Misdaad en straf
Nederlands

De koning beledigen kan je een gevangenisstraf opleveren. Dat was zo in 2016, maar ook in 1858. Ene Christiaan werd ervoor aangeklaagd en moest drie maanden zitten! Maar wat zei ie precies? Brabants...

Publieke vrouwen gezond houden

Oorlog en rampen
Nederlands

1840. Oorlogstijd. In Tilburg en omgeving liggen onderdelen van het Nederlandse leger. Als de soldaten vertier zoeken dan dreigt gevaar voor geslachtsziekten.

Van Gogh biedt op boeken

Dagelijks leven
Nederlands

Vincent van Gogh werkt op zijn 19e bij een Haagse kunsthandel en probeert, in opdracht van een gepensioneerd onderwijzer, op een veiling een aantal boeken te kopen. Maar of dat lukt? Brabants...

Doop van een 20-jarige allochtoon

Handel en koloniën
Nederlands

De dominee van Tilburg doopt de knecht van president-schepen Bles.

Lijk en plek onbekend

Misdaad en straf
Nederlands

De burgemeester van Aalst bericht de Marechaussee over een ongeïdentificeerd stoffelijk overschot gevonden op een plek waarvan het onduidelijk is tot welke gemeente die behoort. De kommandant vraagt...

Oorlog leidt tot dure tijden

Oorlog en rampen
Nederlands

Door geleverde goederen zijn oorlogslasten in de gemeente Maarheeze opgelopen tot een groot bedrag. In 1796, het tweede jaar van de Bataafse vrijheid, wil ze hiervoor een lening afsluiten.

Wie de schoen past, trekt de laars aan

Misdaad en straf
Nederlands

Een van landlopen en stelen verdachte jongeman doet zicht in Asten voor als paardenverkoper.

Wie zwijgt stemt toe

Van wieg tot graf
Nederlands

Het huwelijk tussen Johannes Pauli en Anneke van der Schans vindt plaats ondanks het feit dat de moeder van de bruid geen toestemming heeft gegeven.

Borgbrief Lierop

Armoede en rijkdom
Nederlands

Mocht een naar Asten verhuizende inwoner van Lierop in armoede vervallen, dan neemt het Lieropse dorpsbestuur de verplichting op zich om hem, en zijn gezin, te ondersteunen.

Levenloos aangegeven

Van wieg tot graf
Nederlands

Commissaris der Koningin Van Voorst tot Voorst reist langs stad en land en luistert naar wat er speelt in zijn provincie. In Waalwijk hoort hij over het hoge aantal levenloos geboren kinderen...

Frikadellen uit het archief

Dagelijks leven
Nederlands

Lekker ouderwetsch snacken? Dit recept voor frikadellen komt uit een kookboekje in het archief van de familie Raupp. Meer een bal dan een worst trouwens, die frikadel zonder n! Brabants Historisch...

UUcursus Paleo: Anti-Paapse brief van bestuurder Jacob van Surendonck uit 1714

Paleografiecursus Universiteit Utrecht
Nederlands

Jacob Surendonck, lid van de Raad van State en adviseur en secretaris van Anthonie Heinsius, blikt in 1714 terug op de toestand van het protestantisme in onder andere het Rampjaar. In de tijd dat...

HUAcursus Tekst 2b Amerongen

Paleografiecursus Het Utrechts Archief
Nederlands

Huiswerk voor de cursisten van de cursus Paleografie voor beginners, Het Utrechts Archief Codicil van Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken betreffende een diamanten ring, 1809. Het Utrechts...

UUcursus Paleo: ‘Om eerlijk te zijn heb ik nooit veel plezier aan je beleefd’ 1

Paleografiecursus Universiteit Utrecht
Nederlands

In deze brief uit 1797vertelt Konengonda Romerin haar ‘lieve’ man-op-zee flink de waarheid. Ze heeft al vijf jaar niets van hem gehoord en denkt dat er een andere vrouw in het spel is. En waar blijft...

  • Meer laden
Deze website is een initiatief van
Ontwikkeling
Styling
2e prijs jury & 3e prijs publiek
Vragen of suggesties?

Mail ons via info@watstaatdaer.nl

contact & informatie
Opmerking