Overslaan en naar de inhoud gaan
Home

Hoofdnavigatie

  • Oefenen
  • Forum
  • Uitleg

Complete teksten

Ter beschikking aan de wetenschap

Misdaad en straf
Nederlands

Als veroordeeld misdadiger kon je eindigen op het galgenveld in Monnikendam. Maar het was ook mogelijk dat jouw lichaam naar Leiden vervoerd werd om gebruikt te worden bij de openbare anatomieles van...

Kloekmoedig oordelen

Misdaad en straf
Nederlands

De vroede vaderen van de Zeeuwse smalstad Arnemuiden beginnen en eindigen de zittingen van de vierschaar altijd met gebed. Ze vragen vooraf bijstand om zonder aanzien des persoons recht te spreken en...

Crowdfunding in de 18e eeuw voor de bouw van Purmerendse kerk

Armoede en rijkdom
Duits
Dit tekstfragment komt uit een kasboekje uit 1709. In deze periode woonden er veel ‘arme’ Duitse Lutherse arbeiders in Purmerend. Om een nieuw kerkgebouw te kunnen realiseren, kwamen deze arbeiders...

Huwelijk in Oostburg in de Franse Tijd - Acte de mariage

Van wieg tot graf
Frans
In Zeeuws-Vlaanderen werd de burgerlijke stand ingevoerd op 1 juli 1796. De eerste volledig handgeschreven akte van de burgerlijke stand van Oostburg – met datumnotatie volgens de Franse...

Een echtscheiding uit 1751

Dagelijks leven
Nederlands
Echtlieden Hendrick van de Pol en Hendtien Cornelis Jacobs uit het Brabantse Moergestel hadden schijnbaar alles geprobeerd om hun huwelijk te redden, maar de koek was echt op: de 'questien en...

Testament van Henrij Nahuijs uit 1718 / Will by Henrij Nahuijs from 1718

Armoede en rijkdom
Engels
NL: Uit het familiearchief De Jong van Beek en Donk komt dit testament van Henrij Nahuijs uit 1718. In dit testament wordt zijn vrouw Huberta van Dompselaer en hun kinderen Pieter, Gerardus, Mari...

Raven van Dorst

Verborgen Verleden
Nederlands
Raven van Dorsts voorvader Franciscus van Beversluys (overleden in 1717) was een van de grootste filantropen van het vroegmoderne Brugge. In het begin van de achttiende eeuw stichtten Van Beversluys...

Tannetje Vrijheid – Een ongewone dopelinge

Handel en koloniën
Nederlands
In het Zeeuwse Grijpskerke wordt in 1765 een Afrikaans meisje gedoopt. Haar Nederlandse naam is Tannetje Vrijheid. In het doopboek, dat wordt bewaard in het Zeeuws Archief, doet dominee Van den Vondel...

Riskante liefde

Misdaad en straf
Nederlands
Een romantische ontmoeting in het veld pakte voor de geliefden Adam en Margreta anders uit dan gedacht. De lokale schout sleepte hen voor de schepenbank, waar ze zich voor hun liefdesgenot moesten...

Hans en Wim Anker

Verborgen Verleden
Nederlands
De advocaten Hans en Wim Anker hebben stoere Zeeuwse voorouders met zeebenen. De gebroeders Anker ontdekken in het Zeeuws Archief dat de onverschrokken commandeur Ancker in 1703 kapers achterna gaat...

Een klein dorp in oorlogstijd / Un petit village en temps de guerre

Oorlog en rampen
Frans
NL: In 1744 viel het Franse leger in het kader van de Oostenrijkse Successieoorlog de Zuidelijke Nederlanden binnen. De Vlaamse steden Ieper, Veurne en Menen gaven zich vrij snel over aan de Fransen...

Het album van Vonk

Van wieg tot graf
Nederlands
Vriendenboekjes, wie had er vroeger geen? In de achttiende eeuw waren ze razend populair – ook onder volwassenen. De predikant Nicolai Vonk liet bekenden en familieleden in zijn album amicorum...

Slagen en verwondingen

Misdaad en straf
Nederlands

In 1760 sloeg Mauritius Boudry uit Langemark ene Marie Joanna de Poortere met een spade op het hoofd. Aangezien de vrouw hierdoor ernstige verwondingen had opgelopen, zag de luitenant-baljuw van de...

In bloed verklaarde liefde

Misdaad en straf
Duits

Luitenant Beer woont op kamers en wordt stapelverliefd op zijn hospita Anna Maria Vonk. Klassiek probleem: zij is getrouwd en moeder van vier kinderen. Het wordt uiteindelijk een noodlottige liefde...

De gereformeerde Juliaanse kalender

Dagelijks leven
Nederlands

In 1582 stelde de katholieke kerk de nieuwe Gregoriaanse kalender in. Deze kalender hield de cyclus van de zon nauwkeuriger bij dan de Juliaanse kalender die al sinds de Romeinen werd gebruikt. Het...

De aanbidding van het Heilig Sacrament

Dagelijks leven
Nederlands

De aanbidding van het Heilig Sacrament (de geconsacreerde hostie) speelt tot op vandaag de dag een belangrijke rol binnen het katholicisme. In de loop van de middeleeuwen en de vroegmoderne periode...

Prijzen voor weeskinderen

Van wieg tot graf
Nederlands

Tijdens de kermis van 1798 werden er prijzen uitgereikt aan de kinderen van het Burgerweeshuis en het katholieke weeshuis van Nijmegen. De kinderen die zich goed hadden gedragen en ijverig en vlijtig...

Koninklijk watermanagement

Stad en land
Duits

In 1785 sluit Frederik II de Grote, koning van Pruisen, een overeenkomst over het afwateren van de Duitse polder de Duffelt over Nederlands grondgebied. Extra moeilijkheidsgraad bij het transcriberen...

Het woedende vuur

Armoede en rijkdom
Nederlands

In de ochtend van 5 december 1791 zag de ongelukkige Lambertus Peumans uit Kuringen bij Hasselt zijn hoeve afbranden. Om hem te steunen leverden de schepenen van zijn dorp een verzoekschrift af aan de...

Outfit van een schippersknecht

Dagelijks leven
Nederlands

Welke kleding droeg een zeeman in de eerste helft van de achttiende eeuw? Een antwoord op deze vraag komt soms uit onverwachte bron. Van de schippersknecht van de Harlinger veerman weten we meer door...

Jan des Bouvrie

Verborgen Verleden
Nederlands

Interieurontwerper Jan des Bouvrie blijkt af te stammen van Jacob Reijnders die in 1762 aangesteld werd als organist te Monnikendam. Tevens was hij ‘klokkenist’, maar ook commissaris van het oude en...

Boeren in de Beemster

Stad en land
Nederlands

In 1758 werd de inventaris opgemaakt van de bezittingen van boerenechtpaar Moerbuijk-Hulstman in de Beemster. Wil je meer weten over de dieren en de gereedschappen op de boerderij? Je vind het in deze...

Edammer kaas naar Bordeaux

Handel en koloniën
Nederlands

Kaas is al heel lang een belangrijk exportproduct, vooral de Edammer kazen waren gewild. In de notariële archieven vind je daar de bewijzen van terug. Zo liet Jan Teengs, schepen van Edam, in 1748...

Lenteschoonmaak in het veld

Dagelijks leven
Nederlands

In de achttiende eeuw was het in de dorpen van Haspengouw gebruikelijk dat na de winter de wegen en de beken een onderhoudsbeurt kregen. Bomen en hagen werden gesnoeid en beken werden uitgediept...

Sonder gesanck ofte geklanck!

Dagelijks leven
Nederlands

In Meldert in Belgisch Limburg was het in het begin van de achttiende eeuw de gewoonte dat een (jonge) knecht of meid die voor een andere baas ging werken, feestelijk werd ingehaald. Hun hebben en...

Paasbrief

Dagelijks leven
Nederlands

Cornelis Ploeger uit Broek in Waterland schreef in 1765 deze mooie Paasbrief. Wellicht als proeve van zijn kunnen? Het was in met name de 18e eeuw gebruikelijk dat kinderen rond feestdagen als Pasen...

Keizersnede in 1796

Van wieg tot graf
Nederlands

Toen pastoor Schoenmaeckers van Opheers in 1796 opgeroepen werd om de laatste sacramenten toe te dienen aan een jonge vrouw, vonden de chirurgijn en hij dat zij ook moesten doen wat kon om haar...

Vlaaiendag

Dagelijks leven
Nederlands

Limburg staat onder andere bekend om zijn vlaaien. Nu hebben die lekkernijen een lange ontwikkeling gekend om te worden tot hoe we ze vandaag kennen. Alhoewel onderstaande achttiende-eeuwse recepten...

Maagdenverklaring (2020)

Wedstrijdteksten
Nederlands

Een dienstbode uit een dorpje in Noord-Brabant verklaart dat zij nooit gemeenschap heeft gehad met haar werkgever, een eerlijk en net persoon, op wiens handel en wandel niets valt aan te merken.

'Opstel van Afkompste'

Van wieg tot graf
Nederlands

In 1779 zet Petronella Touns 'naar mijn beste geheugen' haar voorouders op papier, om voor 'erfenisse als andersints' te dienen. Kun jij achterhalen van wie ze afstamt? Dit is een gedeelte van de...

O zo verliefd!

Dagelijks leven
Nederlands

Hij stroomt over van liefde en godsvrucht en stort zijn hart uit op papier. Een brief waardig om op Valentijnsdag getranscribeerd te worden.

Soliciteren in de 18de eeuw

Dagelijks leven
Nederlands

Nadat schoolmeester Pipelers van Borgloon zijn ontslag aangeboden heeft, solliciteert J.B. Castelott voor die betrekking.

Een onachtzame varkenshoeder

Dagelijks leven
Nederlands

De stedelijke varkenshoeder van Bilzen zag zich in 1733 verplicht om een vergoeding te betalen aan de bezitter van een varken dat verdronken was terwijl hij er op had moeten passen.

Wolfsbescherming

Stad en land
Nederlands

Wolven waren een grote bedreiging voor kleine boeren. Machteloos zagen zij soms toe hoe hun kuddes werden aangevallen. In 1744 besloten de inwoners van Helden zich samen voor de kosten garant te...

Waarschouwinge tegens het Vastenavond houden

Dagelijks leven
Nederlands

Niet iedereen houdt van carnaval, maar sommigen maken het wel heel bont. In 1756 werd een plakkaat uitgevaardigd in het Land van Valkenburg tegen het verkleed over straat gaan. Historisch Centrum...

Vrolijk Nieuwjaar!

Dagelijks leven
Nederlands

Een lid van de Veerse rederijkerskamer ‘Missus scholieren’ probeerde zijn pen met het rijmen van een Nieuwjaarswens. Alle begin is moeilijk… Zeeuws Archief, archief Kamer van Retorica 'Missus...

(wan)orde in de archieven

Stad en land
Nederlands

In het Ancien Régime werd Maastricht bestuurd door twee heren, de bisschop van Luik en de hertog van Brabant. Later nam de Republiek de plaats van de hertog in. Het hoger beroep bij rechtspraak was in...

Illegaal turfsteken in de Peel

Stad en land
Nederlands

Turf is lang een van de voornaamste brandstoffen geweest en daardoor zeer kostbaar. Zeker in de Peel, waar het al eeuwen op bescheiden schaal en later in grote hoeveelheden gestoken werd. Het wordt...

Zondagsrust?

Misdaad en straf
Nederlands

In het Zeeuwse Veere hield de stadsregering streng toezicht op het eerbiedigen van de zondagsrust, zoals verordonneerd in het Placaet van Politie. Wie zich daar niet aan hield, werd streng gestraft...

Heilige wandel

Van wieg tot graf
Nederlands

Wat te doen als je een onwettig kindje hebt gekregen, het wilt laten dopen, maar de vader in alle toonaarden blijft ontkennen dat hij ooit iets met je te maken heeft gehad? Dan trek je zelf maar het...

Mensenhandel

Handel en koloniën
Nederlands

De Middelburgse Commercie Compagnie leverde een flink aandeel in de Zeeuwse slavenhandel. In een negotieboek hield de kapitein van een slavenschip precies bij welke goederen hij met Afrikaanse...

Garnalenbrood, een Zeeuwse lekkernij

Dagelijks leven
Nederlands

Mmm, garnalenbrood! Daar likten ze vroeger hun vingers bij af. Toen er nog geen visquota waren, visten de Zeeuwse garnalenvissers er lustig op los. In veel Zeeuwse kookboekjes vind je recepten waarin...

Belangrijke brief

Handel en koloniën
Nederlands

Mr. Marinissen uit Veere is namens de Kamer Zeeland van de West-Indische Compagnie aanwezig bij een vergadering van de Heren Tien. Er is onenigheid. Dan krijgt hij een belangrijke brief uit Zeeland...

De barre winter van 1740

Oorlog en rampen
Nederlands

Het was in 1740 zo koud dat de gehele Maas dichtvroor. Het was volgens het KNMI het koudste jaar van de afgelopen 300 jaar. Maar de Maas was niet het enige dat bevroor.... Historisch Centrum Limburg...

Voortvluchtige bokkenrijder berecht

Misdaad en straf
Nederlands

Leonard Didden wordt, ondanks dat hij voortvluchtig is, in 1777 toch veroordeeld als een lid van die 'berugde en godlooze bende.' Historisch Centrum Limburg, Landen van Overmaas, toegangsnr. 01.075...

Rechtszaak tegen het dood lichaam van Jan Schreurs

Misdaad en straf
Nederlands

De dood is niet altijd het einde. Zeker niet voor vermeende misdadigers die daarmee aan de wet willen ontsnappen... Historisch Centrum Limburg, Graafschap Horn, toegangsnr. 01.063, inv.nr. 360.

Recepten voor alle kwalen

Dagelijks leven
Nederlands

In dit register van het OLV Kapittel te Maastricht zijn in de 17e en 18e eeuw allerlei recepten genoteerd voor de meest uiteenlopende kwalen. De werking daarvan is voor de meeste bewezen. In het...

Kalfskopsoep

Dagelijks leven
Nederlands

In de achttiende eeuw wisselden enkele dames aan de hand van een receptenboekje kookideeën met elkaar uit. Mimi Hooft schreef een recept voor kalfskopsoep.

  • Meer laden
Deze website is een initiatief van
Ontwikkeling
Styling
2e prijs jury & 3e prijs publiek
Vragen of suggesties?

Mail ons via info@watstaatdaer.nl

contact & informatie
Opmerking