Weduwe met brandmerk op haar rug

Misdaad en straf
Nederlands

Cathalina Peters heeft kant gestolen en wordt opgepakt. Tijdens het verhoor in de gevangenis verklaart zij weduwe te zijn en ook al eens ergens anders iets gestolen te hebben. Dat blijkt wel uit het...

Hekserij in Kortrijk

Misdaad en straf
Nederlands

In de loop van de zestiende en zeventiende eeuw veroordeelden lokale rechtbanken in de Zuidelijke Nederlanden honderden vermeende “heksen” tot de brandstapel. Deze doodvonnissen werden uitgesproken...

Ter beschikking aan de wetenschap

Misdaad en straf
Nederlands

Als veroordeeld misdadiger kon je eindigen op het galgenveld in Monnikendam. Maar het was ook mogelijk dat jouw lichaam naar Leiden vervoerd werd om gebruikt te worden bij de openbare anatomieles van...

Kloekmoedig oordelen

Misdaad en straf
Nederlands

De vroede vaderen van de Zeeuwse smalstad Arnemuiden beginnen en eindigen de zittingen van de vierschaar altijd met gebed. Ze vragen vooraf bijstand om zonder aanzien des persoons recht te spreken en...

Hoornse Taartmoord

Misdaad en straf
Nederlands

Nog één borrel drinkt Johannes Beek in een Haarlemse tapperij. Dan opent hij zijn net gekochte ‘gelaagde taart’, pakt zijn meegebrachte rattenkruid en strooit het tussen twee lagen. Een begeleidend...

Moord op een huisvrouw

Misdaad en straf
Nederlands

Op de vroege morgen van 13 mei 1595 komen de schepenen van Helmond naar het huis van Elisabeth van Cranenbroeck. Met doorgesneden keel is zij 's ochtends gevonden. Wat is er gebeurd?

Malou Gorter

Verborgen Verleden
Nederlands
In het TV-programma Verborgen Verleden ontdekt actrice Malou Gorter dat een groot deel van haar familiegeschiedenis zich afspeelt in Veere. Ze komt uit bij de adellijke familie De Mauregnault, die...

Een brandend actueel reglement (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Middeleeuwse en 16e-eeuwse steden waren, met hun nauwe straten en grote aantallen houten huizen, bijzonder kwetsbaar voor verwoestende branden. Lees hier enkele lokale bepalingen inzake...

Proeftijd volbracht (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Een leerling uit het noorden van Brabant brengt in de 16e eeuw zijn proeftijd door in het zuiden. Lees deze verklaring die na afloop is opgesteld en ontdek of hij 'geslaagd' is voor het ambacht dat...

Een 17e-eeuws smokkelnetwerk (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
In 1694 voerde de soeverein-baljuw van Vlaanderen onderzoek naar vier mannen die betrokken waren bij de smokkel van goederen vanuit de Republiek naar Frankrijk. Lees welke vragen de soeverein-baljuw...

Steenrijk grensoverschrijdend (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden bestonden vele soorten handelsrelaties. Over en weer werden goederen besteld, vervoerd en afgeleverd. In deze verklaring lees je welke Zeeuwse plaats in...

Recept voor waffels

Dagelijks leven
Nederlands
Al minstens tweehonderd jaar bakken mensen massaal wafels tijdens de donkere dagen. Deze 19e-eeuwse bakker deelt een succesrecept. Niet voor vegetariërs. Bron: Regionaal Archief Tilburg, Archief 338...

Blaffende honden in de kerk

Dagelijks leven
Nederlands
Blaffende honden bijten niet, zegt het spreekwoord. Maar al dat geblaf kan wel storend zijn, zeker tijdens de kerkdienst waardoor de gelovigen de preek niet kunnen verstaan. Dat was het geval in het...

Voorwerp eener ongelukkige liefde

Armoede en rijkdom
Nederlands
In de koude eerste dagen van 1821 liet een vrouw haar pasgeboren dochtertje achter in de rol van het vondelingenhuis in Maastricht. Het was een wanhoopsdaad: ze kon op dat moment niet voor haar kind...

Hubertus met de schoppenboer

Armoede en rijkdom
Nederlands
Met het invoeren van de Franse Code Napoléon werd de zorg voor vondelingen een overheidstaak. Ook in Maastricht richtte de lokale overheid een burgerlijk vondelingenhuis op. Tussen 1803 en 1823 werden...

Stichtse Landbrief

Stad en land
Nederlands
Anno 2025, precies 650 geleden, werd in 1375 met de Stichtse landbrief het startschot gegeven van de 650 jaar provinciale geschiedenis van Utrecht die erop volgde. Uit deze oorkonde hebben we de...

Eedaflegging voor burgemeester, schepenen en tresorier

Stad en land
Nederlands
Iemand die een openbare functie aanvaardt, legt gewoonlijk een ambtseed af. Een eed is een plechtige verklaring dat men iets zal doen. Ook in de periode voor 1811 moesten overheidsdienaren een eed...

Geen humbug!

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 4 juli 1945 gaf de Militaire Commissaris van Noord-Limburg majoor C.K.J.M. Receveur een toespraak bij Radio Herrijzend Nederland, de radio-omroep van het Militair Gezag. Hij sprak over de...

Willem van Gulik belooft trouw aan Nijmegen

Stad en land
Nederlands
Willem III van Gulik (1363 - 1402) werd in 1377 hertog van Gelre en graaf van Zutphen met dank aan keizer Karel IV. Hij werd ingehuldigd in Nijmegen en in 1378 belooft hij de stad te behoeden tegen...

De eerste bevrijders

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 18 september 1944 was de Slag om Nijmegen in volle gang. In de namiddag verschijnen er een aantal Amerikaanse soldaten in de straat van Martha Waaldijk, 21 jaar oud. In haar dagboek beschreef zij...

Praalgraf van Katharina van Bourbon

Van wieg tot graf
Nederlands
In 1469 overleed Katharina van Bourbon, de hertogin van Gelre, op het Valkhof in Nijmegen. Haar laatste wens was om begraven te worden in de Sint Stevenskerk; zo geschiedde. In 1512 liet haar zoon...

Leprozen in de stad

Dagelijks leven
Nederlands
In 1559 stelde het stadsbestuur van Nijmegen nieuwe regels in voor mensen die leidden aan de ziekte lepra. Omdat men bang was voor besmetting woonden deze zogenaamde leprozen in een 'melaatsenhuis'...

Verwondingen na een aanval van een 'vreede' stier, 1656

Dagelijks leven
Nederlands
Terheijden, 15 juli 1656. Op die dag wordt de chirurgijn geroepen bij het ziekbed van een tachtigjarige vrouw, die is aangevallen door een 'vreede' stier. Ze heeft behoorlijk wat kwetsuren, die in de...

Wijsheden van weleer

Dagelijks leven
Nederlands
Notaris Wynant van Asten uit Alphen besloot in 1577 de eentonige opeenvolging van contracten, procuraties en testamenten eens te onderbreken met een paar levensspreuken. Doe er je voordeel mee!

Middelburg bevrijd 1944

Oorlog en rampen
Nederlands
Janke Terwal (1890-1975) werkte als directrice van het Gasthuis (ziekenhuis) in Middelburg toen Nederland betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog. Ze noteerde gebeurtenissen in 1940-1945 in...

Het 'horlogie' van Hilvarenbeek, 1653

Dagelijks leven
Nederlands
In deze akte uit het archief van het dorpsbestuur van Hilvarenbeek kun je lezen hoe de schepenen een overeenkomst aangaan met 'horlogemaker' Hendrik vanden Ende voor het onderhoud van de torenklok...

Troebelen tijdens het Twaalfjarige Bestand

Oorlog en rampen
Nederlands
Oisterwijk, het jaar 1611. De wapenstilstand tussen de Spaanse en de Staatse troepen is al enkele jaren oud. Er wordt niet of nauwelijks gevochten tussen beide partijen. Maar rustig is het allerminst...

Janine Abbring

Verborgen Verleden
Nederlands
In het TV-programma Verborgen Verleden ontdekt presentator en programmamaker Janine Abbring in het Zeeuws Archief in Middelburg dat haar voorvader Louis de Regt uit het Zeeuws-Vlaamse Axel actief...

Een echtscheiding uit 1751

Dagelijks leven
Nederlands
Echtlieden Hendrick van de Pol en Hendtien Cornelis Jacobs uit het Brabantse Moergestel hadden schijnbaar alles geprobeerd om hun huwelijk te redden, maar de koek was echt op: de 'questien en...

Raven van Dorst

Verborgen Verleden
Nederlands
Raven van Dorsts voorvader Franciscus van Beversluys (overleden in 1717) was een van de grootste filantropen van het vroegmoderne Brugge. In het begin van de achttiende eeuw stichtten Van Beversluys...

Papen in Baarschot, 1682

Misdaad en straf
Nederlands
In 1682 wordt de in Baarschot wonende Jan van Dun veroordeeld tot een boete van 200 gulden omdat hij zijn huis in Mierde heeft laten gebruiken ' tot de exercitie v an de pauselijke supersticie'. Bron...

Tannetje Vrijheid – Een ongewone dopelinge

Handel en koloniën
Nederlands
In het Zeeuwse Grijpskerke wordt in 1765 een Afrikaans meisje gedoopt. Haar Nederlandse naam is Tannetje Vrijheid. In het doopboek, dat wordt bewaard in het Zeeuws Archief, doet dominee Van den Vondel...

Pensioen voor Pivioen

Van wieg tot graf
Nederlands
Jacques Pivioen is 40 jaren. Hij wil zich verblijden in zijn oude dagen. Zijn pensioen is nog niet geregeld. Daarvoor richt hij zich tot het stadsbestuur van Nijmegen. Dat heeft hij vroom gediend als...

Een anti-Duitse pastoor

Oorlog en rampen
Nederlands
Tijdens de Eerste Wereldoorlog hield het Duitse leger lelijk huis in “Brave Little Belgium”. Ook het West-Vlaamse dorp Kerkhove leed zwaar onder de bezetting. De lokale pastoor geeft in het liber...

Goochelen met woorden

Stad en land
Nederlands
In 1855 meldde de beroemde Belgische illusionist Louis Courtois (1785-1859) aan de principaal van het Kortrijkse Sint-Amandscollege dat hij binnenkort in de stad zou komen optreden. In zijn brief aan...

Boodschappenlijst uit Oisterwijk, 1673

Dagelijks leven
Nederlands
Regionaal Archief Tilburg, Archief 845 Dorpsbestuur van Oisterwijk, 1390-1814: invnr. 450 "Lyste van 't gene de dingbancke van Oysterwyck weeckelyck ten minste van doen hebben voor hare ingesetenen...