De eerste bevrijders

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 18 september 1944 was de Slag om Nijmegen in volle gang. In de namiddag verschijnen er een aantal Amerikaanse soldaten in de straat van Martha Waaldijk, 21 jaar oud. In haar dagboek beschreef zij...

Middelburg bevrijd 1944

Oorlog en rampen
Nederlands
Janke Terwal (1890-1975) werkte als directrice van het Gasthuis (ziekenhuis) in Middelburg toen Nederland betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog. Ze noteerde gebeurtenissen in 1940-1945 in...

Sokken voor Piet

Oorlog en rampen
Nederlands

Piet Grandiek uit Wormer verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog als dwangarbeider in Duitsland. Uit die periode zijn brieven en kaartjes aan en van Piet bewaard gebleven waaronder dit briefje van...

Bevrijding!

Oorlog en rampen
Nederlands

In haar dagboek beschrijft Elisabeth Keppel Krelage-Hesselink hoe zij de dagen van de bevrijding heeft beleefd in Haarlem. Elisabeth is getrouwd met Ernst Heinrich Krelage, directeur van één van de...

Gesmokkelde lapjes

Oorlog en rampen
Nederlands

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is op het Haarlemse gemeentehuis de ‘Stadhuisgroep’ actief. Dit is een verzetsgroep die onder andere illegaal voedselbonnen en valse persoonsbewijzen verspreidt onder...

Oorlog leidt tot dure tijden

Oorlog en rampen
Nederlands

Door geleverde goederen zijn oorlogslasten in de gemeente Maarheeze opgelopen tot een groot bedrag. In 1796, het tweede jaar van de Bataafse vrijheid, wil ze hiervoor een lening afsluiten.

Oorlog kost Beek veel

Armoede en rijkdom
Nederlands

Het dorpsbestuur van Beek vraagt toestemming om gemeenschappelijke grond te verkopen om oorlogskosten te kunnen dekken.

Crowdfunding in de 18e eeuw voor de bouw van Purmerendse kerk

Armoede en rijkdom
Duits
Dit tekstfragment komt uit een kasboekje uit 1709. In deze periode woonden er veel ‘arme’ Duitse Lutherse arbeiders in Purmerend. Om een nieuw kerkgebouw te kunnen realiseren, kwamen deze arbeiders...

Vermelden van overlijden in Franse brief / Mention du décès dans une lettre en français

Van wieg tot graf
Frans
NL: In 1813 werd deze verklaring afgegeven in Badbergen (een stad in Duitsland). De verklaring gaat over het overlijden van de moeder van Gerhard Henrich Hamke. De oefentekst is een fragment uit een...

Malou Gorter

Verborgen Verleden
Nederlands
In het TV-programma Verborgen Verleden ontdekt actrice Malou Gorter dat een groot deel van haar familiegeschiedenis zich afspeelt in Veere. Ze komt uit bij de adellijke familie De Mauregnault, die...

Een brandend actueel reglement (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Middeleeuwse en 16e-eeuwse steden waren, met hun nauwe straten en grote aantallen houten huizen, bijzonder kwetsbaar voor verwoestende branden. Lees hier enkele lokale bepalingen inzake...

Proeftijd volbracht (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Een leerling uit het noorden van Brabant brengt in de 16e eeuw zijn proeftijd door in het zuiden. Lees deze verklaring die na afloop is opgesteld en ontdek of hij 'geslaagd' is voor het ambacht dat...

Een 17e-eeuws smokkelnetwerk (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
In 1694 voerde de soeverein-baljuw van Vlaanderen onderzoek naar vier mannen die betrokken waren bij de smokkel van goederen vanuit de Republiek naar Frankrijk. Lees welke vragen de soeverein-baljuw...

Steenrijk grensoverschrijdend (2025)

Wedstrijdteksten
Nederlands
Tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden bestonden vele soorten handelsrelaties. Over en weer werden goederen besteld, vervoerd en afgeleverd. In deze verklaring lees je welke Zeeuwse plaats in...

Recept voor waffels

Dagelijks leven
Nederlands
Al minstens tweehonderd jaar bakken mensen massaal wafels tijdens de donkere dagen. Deze 19e-eeuwse bakker deelt een succesrecept. Niet voor vegetariërs. Bron: Regionaal Archief Tilburg, Archief 338...

Blaffende honden in de kerk

Dagelijks leven
Nederlands
Blaffende honden bijten niet, zegt het spreekwoord. Maar al dat geblaf kan wel storend zijn, zeker tijdens de kerkdienst waardoor de gelovigen de preek niet kunnen verstaan. Dat was het geval in het...

Crime passionnel

Misdaad en straf
Gekrenkt door gebroken huwelijksbeloftes pleegt een jonge vrouw een dramatische en bloedige wraakactie op haar minnaar. Het lijkt misschien een klassiek filmscenario, maar het gebeurde echt! In 1690...

Voorwerp eener ongelukkige liefde

Armoede en rijkdom
Nederlands
In de koude eerste dagen van 1821 liet een vrouw haar pasgeboren dochtertje achter in de rol van het vondelingenhuis in Maastricht. Het was een wanhoopsdaad: ze kon op dat moment niet voor haar kind...

Hubertus met de schoppenboer

Armoede en rijkdom
Nederlands
Met het invoeren van de Franse Code Napoléon werd de zorg voor vondelingen een overheidstaak. Ook in Maastricht richtte de lokale overheid een burgerlijk vondelingenhuis op. Tussen 1803 en 1823 werden...

Grofgebekt

Misdaad en straf
In 1841 werd Johannes Bijenkorf beschuldigd van landloperij. Van de commissaris in Maastricht kreeg hij te horen dat hij maar eens werk moest gaan zoeken in een van de fabrieken in de stad. Johannes...

Huwelijk in Oostburg in de Franse Tijd - Acte de mariage

Van wieg tot graf
Frans
In Zeeuws-Vlaanderen werd de burgerlijke stand ingevoerd op 1 juli 1796. De eerste volledig handgeschreven akte van de burgerlijke stand van Oostburg – met datumnotatie volgens de Franse...

Sterbeurkunde

Van wieg tot graf
Duits
In het Regionaal Archief Nijmegen vinden we overlijdensverklaringen van Nijmegenaren die overleden zijn tijdens hun verblijf in het buitenland. Zoals deze uit de negentiende eeuw van de vrouw van een...

Stichtse Landbrief

Stad en land
Nederlands
Anno 2025, precies 650 geleden, werd in 1375 met de Stichtse landbrief het startschot gegeven van de 650 jaar provinciale geschiedenis van Utrecht die erop volgde. Uit deze oorkonde hebben we de...

Eedaflegging voor burgemeester, schepenen en tresorier

Stad en land
Nederlands
Iemand die een openbare functie aanvaardt, legt gewoonlijk een ambtseed af. Een eed is een plechtige verklaring dat men iets zal doen. Ook in de periode voor 1811 moesten overheidsdienaren een eed...

Geen humbug!

Oorlog en rampen
Nederlands
Op 4 juli 1945 gaf de Militaire Commissaris van Noord-Limburg majoor C.K.J.M. Receveur een toespraak bij Radio Herrijzend Nederland, de radio-omroep van het Militair Gezag. Hij sprak over de...

Brief van Anna Maria van Schurman

Dagelijks leven
Latijn
In 1645 stuurt Anna Maria van Schurman een brief aan Johannes Smetius over zijn boek Oppidum Batavorum en zijn collectie van Romeinse oudheden. Zij spreekt haar bewondering uit en bedankt Smetius voor...

Willem van Gulik belooft trouw aan Nijmegen

Stad en land
Nederlands
Willem III van Gulik (1363 - 1402) werd in 1377 hertog van Gelre en graaf van Zutphen met dank aan keizer Karel IV. Hij werd ingehuldigd in Nijmegen en in 1378 belooft hij de stad te behoeden tegen...

Dankbrief van koning Filips II

Oorlog en rampen
Nederlands
In 1566 vond de bekende Beeldenstorm plaats in de Nederlanden, gebied dat toen onder gezag stond van de streng katholieke Spaanse koning Filips II. Het Nijmeegse stadsbestuur deed er alles aan om...

Praalgraf van Katharina van Bourbon

Van wieg tot graf
Nederlands
In 1469 overleed Katharina van Bourbon, de hertogin van Gelre, op het Valkhof in Nijmegen. Haar laatste wens was om begraven te worden in de Sint Stevenskerk; zo geschiedde. In 1512 liet haar zoon...

Leprozen in de stad

Dagelijks leven
Nederlands
In 1559 stelde het stadsbestuur van Nijmegen nieuwe regels in voor mensen die leidden aan de ziekte lepra. Omdat men bang was voor besmetting woonden deze zogenaamde leprozen in een 'melaatsenhuis'...

Verwondingen na een aanval van een 'vreede' stier, 1656

Dagelijks leven
Nederlands
Terheijden, 15 juli 1656. Op die dag wordt de chirurgijn geroepen bij het ziekbed van een tachtigjarige vrouw, die is aangevallen door een 'vreede' stier. Ze heeft behoorlijk wat kwetsuren, die in de...

Wijsheden van weleer

Dagelijks leven
Nederlands
Notaris Wynant van Asten uit Alphen besloot in 1577 de eentonige opeenvolging van contracten, procuraties en testamenten eens te onderbreken met een paar levensspreuken. Doe er je voordeel mee!

Het 'horlogie' van Hilvarenbeek, 1653

Dagelijks leven
Nederlands
In deze akte uit het archief van het dorpsbestuur van Hilvarenbeek kun je lezen hoe de schepenen een overeenkomst aangaan met 'horlogemaker' Hendrik vanden Ende voor het onderhoud van de torenklok...

Troebelen tijdens het Twaalfjarige Bestand

Oorlog en rampen
Nederlands
Oisterwijk, het jaar 1611. De wapenstilstand tussen de Spaanse en de Staatse troepen is al enkele jaren oud. Er wordt niet of nauwelijks gevochten tussen beide partijen. Maar rustig is het allerminst...

Janine Abbring

Verborgen Verleden
Nederlands
In het TV-programma Verborgen Verleden ontdekt presentator en programmamaker Janine Abbring in het Zeeuws Archief in Middelburg dat haar voorvader Louis de Regt uit het Zeeuws-Vlaamse Axel actief...

Een echtscheiding uit 1751

Dagelijks leven
Nederlands
Echtlieden Hendrick van de Pol en Hendtien Cornelis Jacobs uit het Brabantse Moergestel hadden schijnbaar alles geprobeerd om hun huwelijk te redden, maar de koek was echt op: de 'questien en...