Paleopuzzel nr. 53: Naar de galeien

Ruim vier eeuwen later haalde de dader nog de Proviciale Zeeuwse Courant ! 

Een eerste aanzet:

Den thienden dagh Julij XVc LVIo



Dat Henric Lievin Henricsz. vleijshouder van zijnen ambocht

zijnde tot versceijden stonden scapen gestolen heeft ende een

deel van dien ter banck geslegen ende vercocht heeft.



Sententie

den heere LX Lb. de stede X Lb. ende

dat de heert hem anvaerden zal ende

doen bringen tot Antwerpen an den

gecommitteerden van heer Antonis Doria

omme aldaer geanvaerdt te werden ende

doen bringen op de galeije ende aldaer

te doen dienen ende roijen de rijemen

den tijdt van thien jaeren ende binnen

middelen tijde nijet weder te commen

binnen deser stede ende vrijheijd van dier

op zijnen lijf.

Den thienden dagh Julij xvClvi°

Dat henric lieuin henricsz. vleijshouder van zij[nen] ambocht

zijnde tot versceijden stonden scapen gestolen heeft, en[de] een

deel van dien ter banck geslegen ende vercocht heeft,

Senten[tie]

den heere lx £, de stede x £ Ende

dat de heere hem a[n]uaerden zal, ende

doen bringen tot Antwerpen anden

geco[m]mitteerden van heer Antonio Doria

o[m]me aldaer geanuaerdt te werden ende

doen bringen op de galeije en[de] aldaer

te doen dienen en[de] Royen de Rijemen

den tijdt van thien jaeren, en[de] bi[n]nen

middelen tijde nijet weder te co[m]men

bi[n]nen deser stede en[de] vrijheijd van dier,

op zij[nen] lijf.

Het Waarheidsboek van Zierikzee is een dankbare bron om uit te putten, Chris! Als je daarin vermeld staat, hoe vervelend het ook is, ben je verzekerd van eeuwige roem ;-)

Prima eerste aanzet, Chris! De o achter het jaartal is goed, zowel als gewone o als o in superscript, zoals Pauwel het heeft geschreven. Kijk nog even goed naar hoofdletters en kleine letters aan het begin van sommige woorden.

Je bent een heel eind gekomen, Pauwel! Het o'tje achter het jaartal kan inderdaad in superscript, zo staat het er ook. De afkortingen zijn goed opgelost. De afkortingsoplossingen hoeven op 'Wat staat daer?' niet tussen vierkante haakjes. Leuk om te zien dat jij kiest voor een u en Chris voor een v in het midden van de woorden waarin een u/v staat.

Knuppel in hoenderhok: "op zijn lijf" in de allerlaatste regel.

De afkortingshaal is duidelijk anders dan die in de eerste regel en "op zijnen lijf" is een ongebruikelijke uitdrukking.

Een goede knuppel, Arcimboldo!

Maar en[de] wordt in deze tekst ook op twee manieren afgekort, met de kringel eromheen, en met de slinger erboven, als in regel 13. Het is dus de vraag of er veel verschil is tussen deze twee wijzen van afkorten.

Voor op synen lyve vind ik overigens via Google wel een voorbeeld.

https://books.google.nl/books?id=dZxBAQAAMAAJ&pg=PA38&dq=%22op+synen+ly…

De schrijver van het vonnis gebruikt verschillende soorten afkortingshalen die we hetzelfde oplossen. En inderdaad: 'op zijnen lijf, 'sinen lyf' komt wel eens voor, hoewel het minder gangbaar is dan 'zijn lijf'.

Deze scribent gebruikt op een andere pagina (https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=239&micode=…) precies dezelfde afkortingshaal om zy[n] te schrijven. Hij doet dat m.i. omdat hij na de y alleen nog een [n] afkort.

Bij zijn[en] in de eerste regel schrijft hij zn+afkortingshaal. Daar is dus na zyn nog iets bedoeld.

Verder blijkt "op sijnen lijf" echt nauwelijks voor te komen.

Wij hebben intern daarover uitgebreid gediscussieerd, Arcimboldo. Moet het zij[n] zijn of zijn[en]. Er valt voor beide varianten iets te zeggen.

Beste paleopuzzelaars.

Hier is dan de oplossing van de tekst uit het Waarheidsboek van Zierikzee. Aanhakend op de discussie over zij[n] of zijn[en]: wij hebben gekozen voor de oplossing zijn[en], maar voor zij[n] valt zeker ook iets te zeggen. Het o'tje achter het jaartal kan zowel in superscript als in een gewone o getranscribeerd worden. Wij hebben hier gekozen voor een gewone o, maar beide zijn goed. Het pondteken hebben we getranscribeerd in ponden, zoals dat in verschillende teksten rondom deze tekst ook voluit is geschreven. Maar ook hier kun je er voor kiezen om het pondteken in de transcriptie te laten staan.

De tekst komt uit ‘Waarheytboek’, register van vonnissen in criminele zaken, 1541-1570. Toegang 10, Rechterlijke, Weeskamer en Notariële Archieven Zeeuwse Eilanden (RAZE), 1456-1811 (1852), inventarisnummer 3847, scan 214. Link naar Archieven.nl: https://www.zeeuwsarchief.nl/onderzoek-het-zelf/archief/?mivast=239&miz… . Dit register wordt bewaard in het Gemeentearchief Schouwen-Duiveland.

Hier komt de transcriptie:

1 Den thienden dagh Julij xvc lvjo

2 Dat henric lievin henricszoon vleijshouder van zijnen ambocht

3 zijnde tot versceijden stonden scapen gestolen heeft, ende een

4 deel van dien ter banck geslegen ende vercocht heeft.

5 Sententie

6 Den heere lx ponden, de stede x ponden Ende

7 dat de heere hem anvaerden zal, ende

8 doen bringen tot Antwerpen anden

9 gecommitteerden van heer Antonio doria

10 omme aldaer geanvaerdt te werden ende

11 doen bringen op de galeije ende aldaer

12 te doen dienen ende Roijen de Rijemen

13 den tijdt van thien Jaeren, ende binnen

14 middelen tijde nijet weder te commen

15 binnen deser stede ende vrijheijd van dier,

16 op zijnen lijf.

Dank jullie wel, Chris, Pauwel en Arcimboldo voor de transcripties, de discussies en het zoekwerk! Dat houdt ons scherp en we realiseren ons dat er vaak meerdere mogelijkheden en ziens- en leeswijzen zijn!