zweeds document uit 1756

Beste Hans, het is helaas niet mogelijk om hier een PDF te uploaden, afbeeldingen in het .png ..gif of .jpg/jpeg formaat kun je hier wel plaatsen, telkens eentje per reactie. Kun je alvast een screenprint van het begin laten zien?

bijgaand een afbeelding van het eerste deel

vriendelijke groet

Beste Hans, dank voor deze scan! Ik had al een vermoeden dat dit schrift nogal zou lijken op het Duitse Kurrentschrift, en dat lees ik amper. Dat er een contract wordt genoemd onderdaan van 27 augustus 1756 met betrekking to Amsterdam had je vast zelf al gezien. Hopelijk kunnen degenen hier die wel soepel Kurrentschrift lezen je verder helpen!

Als je de volledige tekst hier kunt posten, dan wil ik wel een poging wagen.

Dank je voor je reactie,

Het contract dat genoemd wordt, heb ik al in mijn bezit en is een paar jaar geleden vertaald naar het Nederlands. Dat is gedaan door Dr. Helmut Backhaus die aan het rijksarchief in Stockholm verbonden was. Waarschijnlijk is hij overleden. Dus ik kan geen beroep op hem doen om dit document vertalen.

Hopelijk is er iemand die het voor me kan vertalen.

Vriendelijke groeten

Andreas,

Dank je voor het aanbod. Ik ga proberen om het hier te posten. Ik heb het nu in PDF formaat, dus ik moet even puzzelen. 

Beste Hans,

Kijkend naar je screenprint lijkt het eenvoudig: kies de optie [Een PDF exporteren] en kies dan de optie [Exporteren naar JPEG]; je krijgt dan de pagina's per pagina als afbeelding in de map die je als opslag kiest.

Beste René,

Ik heb CleverPDF gebruikt en zal de zes pagina's hier posten.

Ik begrijp dat ik maar één pagina per keer kan posten

Vriendelijke groet

pagina 2

pagina 3

pagina 4

Pagina 5

en de laatste pagina 6

Achtergrond informatie voor wie het interessant vind:

In 1755 is er een fabriek opgericht in Vadstena door de Zweedse overheid. Daar moesten gildemeesters de Zweedse bevolking onderwijzen in het maken van hoge kwaliteit linnen. Een zekere Jacob Hultstedt is namens de Zweedse kamer van koophandel in Holland en Vlaanderen op zoek gegaan naar meesters die de hele productieketen afdekten.

Van vlas verbouwen, verwerken, twijnen, weven, bleken tot hoogwaardig linnen. Weefgetouwen maken, repareren en bedienen. Patronen ontwerpen en weven.

Mijn voorvader,  Pieter Cats,  is in 1756 door Zweden ingehuurd als meester twijnder. Zijn contract is in 1756 getekend in Amsterdam. Hij moest volgens dit contract met zijn hele familie vijf jaar in het kasteel in Vadstena blijven en minstens zes gezellen opleiden tot meester in het twijnen. Rechten, plichten, reis- en verblijfkosten, betalingen en vergoedingen zijn in het contract geregeld. In totaal werkten in Vadstena ongeveer 33 buitenlanders; meesters en hun families.

Afgelopen zomer ben ik met mijn vrouw op (werk) vakantie geweest in Vadstena en Stockholm waar we in de archieven gezocht hebben. Leerzaam en leuk.

Vriendelijke groeten

Hier alvast de vertaling van pagina's 1, 2 & 3. De rest komt ook, maar nu nog niet. Ik doe die misschien in de loop van komende week.

In de originele tekst staat bij de geldbedragen een tekentje dat enorm lijkt op %. Of het werkelijk procent betekent betwijfel ik, maar ik vond geen valabel alternatief, dus heb ik het in mijn vertaling meegenomen.

Hall‑ en Manufactuurraad: Zweedse rechtbank speciaal voor geschillen aangaande fabrieken, industrie e.d.

-----

Bij vergelijking van Zijne Majesteits genadigste ordonnantie van 21 mei 1739, en het te Amsterdam op 27 augustus 1756 met de heer Cats gesloten contract, evenals hetgeen Catz heeft verklaard en geëist, en de antwoorden van hofjonker von Steyern daarop, oordeelt de "Hall‑ en Manufactuurraad" het passend, nadat het genoemde contract, dat in het Nederlands was opgesteld, in het Zweeds is vertaald, als volgt te verklaren:

1° Aangezien de heer Catz met zijn vrouw en kinderen in het contract verzekerd is van vrije reiskosten en onderhoud per schip van Amsterdam naar Helsingør, en verder hierheen naar de fabriek, maar hierover geen rekening is ingediend, en de hofjonker niet weet hoe het daarmee staat, wordt bepaald dat, zodra de commissaris bij het Koninklijk en Hooggeacht Handelscollege, de edele heer Jacob Hultstedt, die namens de belanghebbenden van de fabriek het contract met de heer Catz heeft gesloten, zijn verklaring heeft gegeven, en Catz onverwijld ook de geëiste vergoeding van 2 öre 4% kopergeld voor het boek (*Tvinarsordning*) heeft voldaan, de hofjonker von Steyern zich binnen zes weken van deze zaak op de hoogte stelt, en, indien Catz werkelijk reiskosten heeft voorgeschoten, hem die vergoedt. Mocht er verder nog een geschil ontstaan, dan zal de Raad zijn oordeel daarover uitspreken.

2° Voor zover de heer Catz, zijn vrouw en kinderen zich bekennen tot de Gereformeerde religie, zullen zij, krachtens Zijne Majesteits ordonnantie van 27 augustus 1741, van hun contract mogen genieten en vrije geloofsuitoefening hebben, wat hun overigens niet wordt ontzegd. De predikant van de Franse gemeente, de heer Jean Philip La Vigne, die de Duitse taal machtig is, heeft op verzoek van de belanghebbenden toegezegd, zoals hij tot nog toe heeft gedaan, elke derde zondag in het Duits te preken voor de Duitse en Hollandse arbeiders van de fabriek, en hun in alle andere zaken zoveel mogelijk geestelijke bijstand te verlenen en hun kinderen in de christelijke leer te onderwijzen.
Voor zover iemand van hen tot de Lutherse of Reformatorische evangelische kerk behoort, zal deze vrijheid niet verder reiken dan tot huiselijke godsdienstoefening, zolang zij hun leerstellingen niet proberen te verspreiden.

3° In het contract is bepaald dat de heer Catz hier het touwspinnerijbedrijf zal inrichten zoals men dat in Haarlem gewend is, en dat hij zoveel Zweedse leerlingen in dit vak zal aannemen en opleiden als zijn oversten goed achten. De door hem gevraagde voordelen, zoals gebruikelijk zouden zijn in Haarlem — nieuwjaarsgiften aan de meester en zijn arbeiders, twee meiden om te spoelen, de rommel schoon te maken en de straat te vegen, tegen 3 öre 19% kopergeld per dag, een kan brandewijn en witbrood ter waarde van 1 öre 7% kopergeld per dag, en 12% voor elke keer dat er geveegd wordt — kunnen echter niet worden toegestaan, aangezien zulke zogenaamde gewoonten en weeklonen volgens artikel 11 §9 van de Hall‑ordonnantie verboden zijn onder een boete van 50 daler zilver. Daarom worden zij in het contract ook niet genoemd. En de heer Catz kan des te minder aanspraak maken op zulke voordelen, aangezien hij in het contract reeds aanzienlijke gunsten heeft bedongen: tien Hollandse guldens per week en een premie van twaalfhonderd Hollandse guldens contant voor zijn verhuizing en voor de opleiding van leerlingen. Hij blijft echter, als buitenlander en onbekend met de hoogste bepalingen van het koninkrijk, van bepaalde verplichtingen vrijgesteld. Overeenkomstig het contract kunnen er niet meer leerlingen worden aangenomen dan de belanghebbenden passend achten.

4° Wat betreft de verhuispremie van de heer Catz, die hem volgens het contract bij aankomst aan de fabriek toekomt, en waarvoor nog 900 öre kopergeld wordt geëist, moet hij die zonder inhouding ontvangen. Maar de gevraagde proceskosten worden in deze zaak, overeenkomstig het procesreglement, volledig afgewezen.

Fantastisch, ik ben zo blij met deze vertaling. Het is voor ons zeer waardevolle achtergrond informatie. 
Dank je wel 😊 

Overigens geeft ChatGPT de volgende suggestie voor het % teken in combinatie met Öre. 

Als het teken steeds na “öre” staat met een getal erbij, dan is er in oude Zweedse handschriften één heel waarschijnlijke kandidaat:

➤ Het gaat bijna zeker om het teken “skilling” (sk)
Het werd gebruikt als aanduiding voor skilling, een deelwaarde in het 17e–19e-eeuwse Zweedse muntsysteem. 
In handschrift werd “sk” vaak als een ligatuur geschreven, en kon eruitzien als een % — omdat de s-lus en de k-streep in elkaar draaiden.

Waarschijnlijker is het % teken een Penningar. 

In handgeschreven Zweedse stukken van vóór de munt-hervorming van 1777 werd vaak genoteerd:
Öre als een grote krul / O-vormige lus als een klein neerwaarts streepje of %-achtig teken erachter
Dat %-achtige teken is geen procent, maar een afkortingsteken voor penningar (de kleine rekeneenheid).

Er gaan 24 Penningar in een Öre.
 

Het heeft iets meer tijd gekost dan eerst ingeschat, maar hier zijn de resterende pagina's.  Wat betreft de persoonsnamen ben ik zeker dat niet alles correct zal zijn. Niet alles was even vlot leesbaar, maar toch meen ik dat deze vertaling voldoende accuraat is om dit document te begrijpen.

1759, 12 juni
Kamer voor Ambachten en Manufacturen te Wadstena.
Aanwezig: voorzitter, burgemeester de hooggeachte heer Isac Sundvall, raadsheer de heer Johan Flicke, fabrikant en schilder Per Gustaf Skottz, koopman en brouwer Peter Ekeflad, alsook kamdoekwever Levis Jaques Maine en touwslager Waldman Erich Höding.

§1
Er werden zes stuks laken en twee stuks kamdoek getoond,
voordat deze naar het bleken werden gezonden.
Bij de keuring daarvan werden de volgende gebreken vastgesteld, zoals hieronder wordt vermeld:
1 stuk nr. 22, vervaardigd door Joseph de la Porte junior.
2 stuks geweven aan de ene kant.

§2
Op verzoek van Zijne Edelgeboren Heer, hofjonker Gustaf von Steyern, via boekhouder Zijne Edelgeboren Abram Sahlstedt, werd verzocht dat de draadspinners‑leerlingen Johan Collin en Peter Wadgreen, die nu hun opleiding hebben voltooid in het Hollandse draadspin‑ambacht, tot gezellen in dit handwerk zouden worden verklaard.

Zowel hun leermeester Peter Catz als andere getuigen hebben bevestigd dat zij bekwaam zijn. Omdat er in het rijk verder geen andere meesters in dit Hollandse spinwerk beschikbaar waren om hun bekwaamheid te toetsen, verklaarde boekhouder Sahlstedt namens zijn principaal dat, na aandringen en bevestiging van meester Catz over de vaardigheid van genoemde leerlingen, de Kamer voor Ambachten en Manufacturen heeft onderzocht en geoordeeld dat:

Peter Wadgreen en Johan Collin (de laatstgenoemde ingeschreven als leerling in 1757, de eerste op 13 juni, de tweede op 21 maart) bij meester Catz het benodigde Hollandse spinwerk hebben geleerd, en dat zij proeven hebben afgelegd in zowel fijn als grof garen van eigen handgesponnen draad.

De meester Peter Catz heeft mondeling tegenover de rechtbank alsook door schriftelijke getuigenis bevestigd dat deze leerlingen de vereiste kundigheid en kennis van het Hollandse draadspin‑proces bezitten die van een gezel wordt verlangd – zonder enig tekort op enig onderdeel van het vak.

Daar zij zich gedurende hun leertijd goed hebben gedragen en hun werk naar behoren hebben volbracht, verklaart de Kamer hen, Johan Collin en Peter Wadgreen, tot gezellen in het Hollandse twee‑draads‑spinwerk. Zij ontvangen dit besluit overeenkomstig de Koninklijke verordening van 21 maart 1739, artikelen 5, 6 en 8.

§3
Voor de inschrijving meldde zich boekhouder, de welgeboren Abram Sahlstedt.
De leerlingen bij meester Palm zijn Carl Bury, 21 jaar oud, Johan Georg Hagman, 16 jaar oud.
Bij de kamdoekwever ... & Magnus Hardek, 20 jaar oud, beide beëdigd en geregistreerd met contract.
Eveneens bij Jean de la Porte werkt de leerling Sven Kummel, 16 jaar oud.
En bij de kantwarenmaker om het kantweven en het vervaardigen van scheden op Hollandse wijze te leren: Johan Anseen, 14 jaar oud & Eric Ekman, 12 jaar oud.
Daarbij werd verklaard dat meerdere van deze leerlingen een overeenkomst hebben gesloten zonder verdere verplichtingen, en dat het geheel zal afhangen van hun ijver en gedrag, en dat de genoemde meesters het recht zullen genieten op de vastgestelde gildebeloning, zoals hier is vastgelegd.

§4
Aan de Kamer voor Ambachten en Manufacturen is vandaag door de stads­penningmeester, welgeboren Carl Forling, een memorie overhandigd, waarin diezelfde stadspenningmeester verklaart dat hem ter ore is gekomen dat de werkmeester van de saai- en fijne messenfabriek, Joseph de la Porte senior, van plan is de plaats en het land te verlaten.
Voorts wordt gemeld dat hij nog niet heeft betaald wat hij de Kroon verschuldigd is volgens de vonnissen, noch voor het afgelopen jaar, noch voor het lopende jaar, betreffende het loon van zijn dienstmeid.
Aangezien men daarom verzocht had, besloot de stads­penningmeester dat de heer Burgemeester en Voorzitter, alsmede de Kamer voor Ambachten en Manufacturen, hun ambtelijke bijstand zouden verlenen voor het verkrijgen van zowel de verschuldigde rente van de heer de la Porte, alsook van de meerdere arbeiders bij de fabriek over het jaar 1758, die hun schulden nog niet betaald hadden.
Bij de werkmeester de la Porte senior stonden voor het jaar 1758 nog open: 1 öre 12 penningar zilvermunt;
eveneens voor het jaar 1759: 1 öre 12 penningar zilvermunt;
meester Anthon Levis Jaques Maine voor het jaar 1758: 1 öre 12 penningar zilvermunt;
meester Palm idem: 1 öre 12 penningar zilvermunt;
meester Serne idem: 1 öre 12 penningar zilvermunt;
samen 6 öre 28 penningar zilvermunt.

Aangezien de boekhouder van de fabriek, de wel­edel­geboren Abram Sahlstedt, aanwezig was, gaf de rechtbank hem te verstaan dat deze 6 öre 28 penningar zilvermunt, behalve het bedrag dat toebehoorde aan meester Jaques Maine — die wegens diefstal uit zijn dienst was ontslagen en daardoor zijn aandeel van 28 penningar niet zal genieten — door de betrokkenen op hun vorderingen op de fabriek moesten worden ingehouden, en vervolgens aan de stads­penningmeester moesten worden overgedragen tegen kwitantie.

De boekhouder werd daartoe gelast om dit te melden aan de stads­penningmeester Forling, als kennisgeving overeenkomstig het betreffende memorandum.

§5
Van Zijne Koninklijke Majesteit en het Handelscollege te Stockholm aan de Kamer voor Ambachten en Manufacturen te Norrköping werd een verzegelde kist, die niet lang geleden door de genoemde stad Norrköping was toegezonden, vandaag door de Kamer voor Ambachten en Manufacturen geopend.
In deze bevond zich een stempel of een machine met bijbehorende sleutel, evenals een zegel, en 350 stempelafdrukken in een leren zak, bestemd om voortaan gebruikt te worden bij de nieuwe wijze van stempeling van saai, samen met andere zaken die volgens Zijne Koninklijke Majesteits genadige beschikking door de Kamer voor Ambachten en Manufacturen gestempeld dienen te worden.

Beste Andreas, 

Ontzettend bedankt voor deze vertaling. Het is zo knap dat je dit kunt ontcijferen. 
Ik ben heel heel heel erg blij. 
De beschreven data en namen zijn voor mij van grote hulp om een goed beeld van Pieter’s aanwezigheid en werkzaamheden te krijgen. 
Nogmaals mijn dank!

Vriendelijke groet 

Hans Cats