Beste Jan, bij afbeelding 1 lijken de afkortingen te staan voor voet en roede. Wat mij vooral opvalt is de volgorde, eerst de voeten, dan de roeden... De tweede afbeelding blijft voor mij ongrijpbaar, in de rode cirkel begint de afkorting met een v. Is er een (online) gids voor documenten rond belastingen in het vroegmoderne Vlaanderen? Wellicht kan die verheldering brengen.
Symbolen voor oppervlaktematen
1. In “Register met afschriften van de leggers van onroerende goederen van Wannegem (opgemaakt door Pieter Steuperaert anno 1706) en van Lede (opgemaakt door J. Bieliau anno 1692), 1764” (Rijksarchief Gent nr. AR193 – 6) vind ik volgende tekst:
(Zie afbeelding 1)
De tekst zelf is goed leesbaar, maar het gaat mij om de afkortingen of symbolen.
Op bladzijde 1 van het deel Wannegem is vermeld dat er werd gemeten “met de maete van xxi voet Audenaers …”.
Vermits het een ‘legger van onroerende goederen’ betreft gaat het m.i. om oppervlakten.
De vraag is: voor welke oppervlaktemaat staan de afkortingen/symbolen?
De eerste afkorting (blauw omrand) lijkt te beginnen met een ‘V’, de tweede (rood omrand) met een ‘R’ (roede?).
Ik ben u dankbaar voor een goede toelichting.
In een tweede document “Rekeningen van belastingen van Wannegem 1727-1730” (Rijksarchief Gent nr. AR193 – 41) vind ik dezelfde Andries de Tavernier terug met volgende vermelding (er liggen wel 21 jaar tussen beide teksten!):
(Zie afbeelding 2)
Vermits de belasting werd berekend op basis van het grondgebruik denk ik dat hier zowel een oppervlakte als een bedrag vermeld zijn.
Ik meen in de rood omrande afkorting de ‘V’ van hierboven te zien, maar wat daarop volgt is mij niet duidelijk.
In het blauw omrande meen ik een bedrag te zien al is mij niet duidelijk welk.
Wat in het groen omrande staat is mij een raadsel.
Mag ik ook voor deze vragen een antwoord verwachten? Waarvoor bij voorbaat dank.
Reacties (9)
Beste Otto Vervaert
Bedankt voor uw reactie.
Ik zocht inmiddels ook verder, zonder veel resultaat), maar zou de V in afbeelding 1 kunnen staan voor 'Vierendeel' of dagwand (= 4 Honderdland of 100 Roeden)?
Wat afbeelding 2 betreft sta ik ook nog even ver, helaas.
Vriendelijke groet
Jan Van den Heede
Afbeelding 1: 3 vierendelen - 2 roeden
Afbeelding 2: 4 bunder - 2 vierendelen - 30 roeden met een bedrag van 91 pond parisis. Het bedrag is een beetje vreemd want het is geen veelvoud van de oppervlakte. Als je nog andere afbeeldingen hebt, kan ik eens verder kijken.
Philippe
Dank je wel, Philip! Ik had niet het Metrologisch Vademecum voor Vlaanderen (2003) bij de hand, ik zie wel online de PDF voor oude maten en gewichten van Familiegeschiedenis, https://www.familiegeschiedenis.be/sites/default/files/inline-files/Oud… . Op pagina 4 staat daar inderdaad dat in de kasselrij Oudenaarde de roede als lengtemaat 21 voeten telde. Voor oppervlaktematen vermeldt de PDF op p. 4 het volgende:
de vierkante roede: 0,003584 ha 100 roeden = 1 dagwand 25 roeden = 1 meuken of honderlands 400 roeden = 1 bunder 350 roeden = 1 oud bunder
In de blauwe cirkel zie ik het getal 91 niet staan in romeinse cijfers...
Beste Otto,
In de blauwe cirkel staat IIIIXX XI # X s
Dit dient als volgt te worden geïnterpreteerd: IIIIXX is 4 keer 20, dus 80 (vergelijk met het Franse "quatre vingt". Daarna staat XI, dat is 11. 80 + 11 = 91. Vervolgens staat er #, dat is de afkorting voor "pond", meestal wordt hiermee het pond parisis bedoeld. Soms ook het pond groot of het pond Vlaams, dat moet blijken uit de context. Hier is het duidelijk dat het om het pond parisis gaat (zie verder). Vervolgens zie ik X s staan. Dat zijn 10 schellingen (of een half pond). Alles samengeteld staat hier dus 91,5 pond of 91 pond en 10 schellingen of 1830 schellingen.
In relatie tot de oppervlakte, nl. 4 bunder, 2 vierendelen en 30 roeden (samen is dat 1830 roeden) bedraagt de belasting dus 1 schelling per roede of 20 pond per bunder.
Deze belasting zou kunnen overeenkomen met bv. de tiende of de zestiende penning (6,25%), wat een grondwaarde zou geven van 200 tot 320 pond parisis per bunder. Deze prijzen lijken mij - afhankelijk van de grondsoort en ligging - aannemelijk voor die tijd (1706).
Die X s had ik in mijn post van 17 mei over het hoofd gezien. Er staat dus 91 pond en 10 schellingen, waardoor het bedrag helemaal niet meer vreemd is, maar netjes leidt tot 1 schelling per roede.
@Philip, dank je wel voor je uitleg, je ziet het pas als je het begrijpt, zou Johan Cruijff zeggen! Zou er vooraan in het register ook niet staan welk belastingpercentage er wordt gehanteerd? Ik blijf me nog verbazen over de verwijzingen naar de 21 voeten...
De verwijzing dat er werd gemeten “met de maete van xxi voet Audenaers …” is vrij eenvoudig te verklaren. Een Oudenaardse (lengte)roede bevatte 21 (lengte)voeten. En dus gingen er 21 x 21 = 441 vierkante voeten in een vierkante roede. Om de oppervlakte te kennen, diende men uiteraard eerst de zijden (en eventueel de loodlijnen) van een perceel te kennen: deze werden gemeten in lengteroeden, waarbij elke lengteroede gelijk was aan 21 lengtevoeten.
De vermelding “met de maete van xxi voet Audenaers …” was belangrijk, want in de naburige kasselrijen werd gemeten met 20 voeten in een roede (Land van Aalst, kasselrij Kortrijk) en met 14 voeten in een roede (Gent, Land van Waas). Om latere discussie te vermijden werd dus duidelijk aangegeven met welke maten men mat.
@Philip, alweer dank voor je degelijke uitleg: het enkel noemen van de basismaat maakt duidelijk hoeveel men toen bekend veronderstelde waar wij nu eeuwen laten op moeten studeren voor goed en correct begrip!
Jan Van den Heede
zei op woensdag 4 februari 2026 - 22:01