Ruzie met fatale afloop te Breda 1638

Ter requisitie ende instantie van Barbara van Gils, huysvrouwe

van Jan Cornelissen van den Broeck, compareerde voor mij Jan Hendricx

Dirven als openbaer notaris binnen Breda ende de getuygen onder

genomineert, in propren persoonne d'eersame Wierick Hendricx, cuyper

ende borger binnen desen stadt, out ontrent 43 jaeren, woonende tegenover

des voorsz. Van den Broeckx woonhuys op de Haechdijck, ende heeft op sijne

manne waerheyt, in plaetse van eede, denwelcken hij hierop t'allen

tijden des noot ende versocht sijnde presenteerde te doen, verclaert ende

gheattesteert waerarchich te sijn ende gesien ende gehoort te hebben, dat

gisteren tusschen dry ende vier uren nae den noen, (hij attestant staende

voor sijne dore) den voorsz. Jan Cornelissen van den Broeck met sijnen wagen

daer aenquam rijden ende opten wagten sittende vraechde aen twee

soldaten waeromme sij sijne paerden sloegen ende wat voorder rijdende

sijn deselve soldaten die hem seer importinden vielen 

gevolght, waeromme hij Van den Broeck van den wagen springende

vraechde henlieden wederom waeromme sij sijne paerden sloeghen,

alswaneer deselve soldaten hen aent lijff wolden, dreygende hem te

slaen ende hij Van den Broeck daerover sijn sweert nemende ende slaende

naer eenen slodaet, heeft denselven hem metten verketstock gheslagen

soo hem attestant dunckt, welck verketstock hij Van den

Broeck hem affnemende heeft hem daermede op

sijn hooft gheslaegen, soodat den verketstock in stucken brack,

sijnde alsoen den voorsz. Van den Broeck in sijn huys gegaen, sijn de

voorsz. twee soldaten hem gevolght ende staende den een den anderen in den openbaer deure riepen

waer is den schelm, dat hij uuyt come, 

ende den eenen opstaende is in den winckel gegaen aldaer slaende

metter stuck van den voorsz. verketstock op den winckelbanc

ende groot getier ende geroep gemaeckt hebbende, is wederom

gaen sitten. alswanneer den voorschreven Van den Broeck aen de deure comende

ende vraegende de voorsz. soldaten off sij sijne paerende nyet geslaegen en  

hadden, is denselven Van den Broeck opgeschoten ende meynden hem Van den Broeck mette

verketstock te slaen, welcken slach ontwijckende ende achterwaerts 

deysende, heeft den anderen soldaet hem Van den Broeck in sijn huys

met sijnen degen ghesteken int dick van sijn been, ende de soldaten

dyen nevenstaende daer noch blijvende, is in huys gegaen ende met sijnen

degen in den winckel gecomen sijnde, heeft denselven soldaet metten degen hem wederom seer furieuselijck

angevallen ende naer hem ghesteken binnen sijnen huyse ende hem in sijn aensicht gequest, waerover

hij Van den Broeck ghenootsaeckt sijnde sijn lijff te

verweren, heeft de soldaet die naer hem stack selffs gesteken, sulcx dat hij daernaer is

gestorven, verclaerde mede d'attestant dat naer alle reparantie de

voorsz. soldaten hem Van den Broeck in sijn eygen huys souden doot ghesteken

hebben gehadt, ten waere hij hem wel en hadde verweert, seggende hij attestant oock

wel te weten dat hij Van den Broeck gedurende het gelegen nyet uuyten

winckel en is geweest, alles soo hij attestant verclaerde sonder arch off list, 

ende want men etc., consenterende etc.,

om etc., Aldus gedaen ende verclaert binnen Breda opten 8 July 1638, in presentie

van Peeter Cornelissen Vermeir ende Lowres van den Belen, borgers deser stadt

als getuygen hiertoe versocht ende gebeden etc.

Wierick Hendrickx

Pieter Cornelissen van Mur

L.J.v. Belen

J.H. Dyrven

Veel dank Geert voor dit gedetailleerde ooggetuigenverslag! 

Het oud Nederlands is niet altijd even makkelijk om te volgen, maar het leest als een thriller :)

Ik ben benieuwd wat er met Jan Cornelissen van den Broeck is gebeurd na dit incident met dodelijke afloop. Ik neem aan dat er een proces is geweest, de reden waarom zijn vrouw deze getuigenissen heeft verzameld, maar kan hier niks over terugvinden in het stadsarchief van Breda. Hij moet in elk geval zijn vrijgekomen, als hij gedetineerd zat ten minste, want hij heeft in 1640 met Barbara van Gils nog een kind laten dopen.

Ik zou het heel erg waarderen om ook een transcriptie te ontvangen van bijgevoegde akte (begint onderaan de pagina) die te maken heeft met de ruzie uit voorgaande akte.

https://stadsarchief.breda.nl/collectie/archief/genealogische-bronnen/d…

Bij voorbaat dank!

Vervolg akte

Vervolg akte

Ten versoecke van ut supra compareerde etc. Sijken Diercx, huysvrouwe

van Jochim Wibes, soldaet onder capiteyn Mettris ende heeft op

haere eere ende vromicheyt, eedt presenterende te doen des versocht sijnde, voor

waeraechtich verclaert ende geattesteert gehoort te hebben van Peeter N.,

sijnde cameraet geweest van Philips N. die hier voorleden weke van

eenen borger dootgesteken is, dat denselven Philips ordinaris altijt

over hem droech een conjuratie ofte besweir brieffken ende dat hij

Philips tselve op dien dagh s'morgens alswanneer hij s'achtermiddachs

dootgesteken, is uuyten bant van sijn broeck treckende van hem in sijn 

kistken heeft geleght, seggende, ick wil die duvelrye nu van mij liggen,

ick moet geaen sien waer best water is om te visschen, verclaerende

oock d'attestante dat den gemelten Peerter naer des voorsz. Philips doot

tselve conjuratie brieffken buyten sijn voorsz. kistken heeft gehalet

ende tselve gepresenteert aen haren man ende oock aen andere soldaten ende alsoo /

nyemant tselve en begeirde, seggende dat sij met sulcken duvelryen

nyet te doen en wilden hebben, dat hij tselve aldoen in stucken heeft gescheurt,

wijders verclaerde  d'attesante den voorsz. Philips diverse reysen te

hebben hooren seggen, soo aen haer als oock aen de werdinne daer hij

gelogeert is geweest, dat hij geen vrouwe en hadde, eyndende daermede

etc., want etc. Actum binnen Breda opten 13 July 1638 in presentie van Adriaen Jan

Christianen ende Jan Aert Ruysenaers, die mede verclaerde den voorsz.

Peeter andt voorsz. conjuratie brieffkene oock te hebben

hooren seggen gelijck voorsz. is.

Hantmerck van voorsz. X Sijcken Diercx

Hantmerck van & Adriaen Jan Christianen

J.v. Dyrven

Wederom veel dank Geert!

Deze verklaring geeft een mooi inkijkje in de samenleving van een garnisoenstad uit begin 17e eeuw en roept tegelijkertijd ook veel vragen op. Zoals wat is een conjuratie/bezweringsbrief? Het spreekt tot de verbeelding in elk geval!