Overlijdensmelding Deventer ca 1750 - hoe te interpreteren?

Misschien ook bij https://collectieoverijssel.nl

De lijst bevat lidmaten die in 1749 nog in leven waren. Daarna zijn er kruisjes en aantekeningen toegevoegd, soms met jaartal. In het geval van Christina Bode kunnen we vaststellen dat ze in 1749 nog leefde en op enig moment daarna is overleden. Ze wordt vermeld als huijsvr. van Hijdeman, niet als weduwe, dus de echtgenoot leefde toen ook nog. Maar, en nu wordt het interessant: alleen zij wordt als lidmaat vermeld, niet haar man die vermoedelijk tot een ander kerkgenootschap behoorde. Er zijn meer voorbeelden van dergelijke echtparen op de lijst: steeds wanneer de echtgenote als eerste wordt vermeld en de naam van de man alleen is toegevoegd om haar huwelijkse staat aan te duiden, is er sprake van twee geloven.

@ Fred: dankjewel, nog geen nieuwe resultaten helaas.

@Carherina: ja dat zou goed kunnen de doop verliep voor beiden ook anders. Daar moet ik dus ook rekening mee houden met het zoeken van de voorouders qua religie. het is zo bijzonder dat ik echt niks kan verder kom zeg. en ik zie ook heel weinig heideman en bode rond of voor die periode. Zouden ze mogelijk uit andere gemeente (of zelfs Duitsland) zijn gekomen? Meestal vind ik tot nu toe met aftakkingen vaak heel veel terug van de families, maar nu niet. Wel vanaf de Martinus die ik volg, zijn kinderen etc allemaal in Deventer, lekker overzichtelijk :-)

dus je zegt eingelijk dat ze in 1749 nog leefden beiden? maar die kruisjes er voor en er achter dan?

die zijn later toegevoegd? en dan weten we dus alsnog niks over de sterfte, omdat je wel zegt 'enig moment daarna' is overleden, hoe weten we dat dan? en welk termijn?

Kai, het lastige hierbij is dat begraafregisters niet zo nauwkeurig bijgehouden werden als doop- en huwelijksregisters. Impliciete reden hiervoor was dat aan doop- en huwelijksregisters vanuit zowel kerkelijk als burgerlijk opzicht meer formeel belang werd gehecht. Het archief vermeldt ook op hun website dat er relatief veel minder begraafregisters zijn bewaard gebleven.

Bijkomende complicatie is dat de kerkelijke registers van de Lutherse Gemeente in 1749 deels opnieuw moesten worden opgesteld op basis van herinnering en vrijwillige heraangifte. Uit een tekst van een paar bladen voorafgaande aan de lidmatenlijst blijkt dat de doopregisters over 1729-1749 door een 'ongelukkig toeval' verloren zijn gegaan en dat de lidmaten gevraagd wordt om de dopen van hun kinderen uit die periode opnieuw te melden. Aangezien de lidmatenlijst ook per 1749 opnieuw werd opgesteld (iets dat doorgaans vaak alleen gebeurde bij het aantreden van een nieuwe predikant die een nauwkeurige opgave van zijn gemeenteleden wilde hebben), is het aannemelijk dat de lidmatenlijsten van eerdere jaren verloren zijn gegaan. Zie ook de inhoudsopgave helemaal vooraan in dit boek.

Verder sluit ik me aan bij de uitleg van Catharina. Je kunt feitelijk alleen met zekerheid vaststellen dat ze op het moment van opstellen van deze lijst beiden in leven waren. De kruisjes zijn inderdaad later toegevoegd, helaas zonder jaartal (mogelijke reden was dat het voor de gebruikers van deze bron destijds alleen van belang was te weten of iemand overleden was of niet, wanneer was voor hen niet of nauwelijks belangrijk). Op basis van de overeenkomst in inktkleur (voor zover je dat kunt zien op een scan in grijstinten) zou je nog kunnen vermoeden dat het overlijden van Christina vrijwel gelijk met de registratie plaatsvond en dat van haar man later, maar bewijs daarvoor is er eigenlijk niet. Helaas zijn er weinig andere mogelijkheden om achter de overlijdensdatum te komen: een kort daaropvolgende lidmatenlijst is er niet en ook zie ik geen belastingregisters ten aanzien van het begraven zoals in andere gewesten (waar voor de begraafrechten belastingregisters werden bijgehouden).

Hierbij de vermelding van verloren gaan registers

En de inhoudsopgave

Omdat Hermannus Heideman/Hijdeman/Heijdeman tot een ander kerkgenootschap behoorde dan zijn vrouw zou ik hem zoeken in de begraafregisters van de gereformeerde kerk. 

Goedemorgen,

bedankt voor uw toelichting!

Ja dat valt me inderdaad wel op dat huw en doop vaak ordentelijk en volledig verloopt t.o.v. overlijden, maar dat was dus ook wel soort van bewuste keuze begrijp ik van u, net waar je de aandacht op legt.

Ja dat zal je net zien he, dat wat je nodig hebt net verloren is gegaan, pech zeg. Nou laten we blij zijn dat ze een poging hebben gedaan tot herstel, het geeft in ieder geval een indicatie. De inkt-theorie vind ik wel creatief en goed bedacht, ik houd het in mijn achterhoofd. En moet toch maar soms accepteren dat je niet alle feiten boven tafel krijgt, maar dat het dan alsnog wel waterdicht kan zijn omdat ook het verloren gaan van documentatie etc. hoort bij het verleden.

Mogelijk heb ik wel via een hobbyist online een nieuw inzicht gekregen, wat is uw inschatting daarvan?

daar wordt onderstaande gemeld. Ik heb getracht te achterhalen bij de maker, maar die lijkt al tijden offline en nog geen respons. Ik kan zelf geen data achterhalen in de boeken van Deventer, maar als ik alle documenten van deze WIllem probeer te ontcijferen in A'dam dan lijkt het er wel op dat hij als wees eerst in Deventer heeft gezeten. En hij noemt zijn kind later ook Hermanus (verwijzing naar zijn vader?) dus op zich zou het een interessante theorie zijn en betekenen dat zijn moeder i.i.g. in 1753 nog leefde en de vader minimaal nog half/eind 1752.

is dat nu echt onderbouwt, of teruggerkend en dit zou ook een optie kunnen zijn?

want ook de kinderen anna maria en martinus waren hoe dan ook relatief jong bij overlijden,dus die zullen ook nog een hele bijzondere jeugd hebben gehad.

Willem Heijdeman , Gedoopt 8 april 1753 (zondag) - Deventer, 5047, Overijssel, Nederland

Overleden 24 maart 1793 (zondag) - Amsterdam, 4458, Noord-Holland, Nederland, leeftijd ongeveer 39 jaar oud

 Ouders:  Hermanus HIJDEMAN en  Christina Bode

aantal bronnen: via Open Archieven (hij pakt het niet als link hierin gek genoeg)

Doop Harmanes Johannes op 10 december 1786 » Open Archieven

Ondertrouw Willem Heijdeman & Sara Meerkamp op 16 oktober 1778 » Open Archieven

"als wees uit deventer, 26 jaren oud" , dit was in 1778, dus ca 1752 geb.

maar verder kan ik het niet goed lezen.

Begrafenis Willem Heijdeman op 24 maart 1793 » Open Archieven

deze bedoel ik, net niet goed meegekomen met vorig bericht

Goed dat je deze aanwijzing hebt gevonden, dat levert een verdere inperking op! Willem is inderdaad in 1753 gedoopt in Deventer. Een verdere snelle zoektocht in het doopregister (https://proxy.archieven.nl/20/4A101B01B84B483BA42A3F8D54EF3CDB) leverde de volgende dopen op (ik zal de afbeeldingen zo uploaden):

8 April 1753 Wilhelm Hijdeman
1 januari 1756 Joannes Jacobus Heijdeman
5 juni 1757 Jan Hendrik
23 maart 1762 Johanna Geertruy Hijdelman (naam achteraf gecorrigeerd)

De transcriptie van zijn ondertrouwakte:

Compareerden als vooren Willem Heijdeman
van Deventer, Gereformeert*, oud 26 Jaren,
in de Bakkerstraat, oud(ers) doot, geads(isteer)t
met Jacob Louvestein
Sara Meerkamp, van Amst(erdam), Gereformeert,
wed(uw)e Hendrik Lammers, op de Prinsegragt

erboven: Sij mans doot / goet**

links: Weeskamer / vold(aen) 22 October / 1778***

linksonder: 
Naar edele / groot achtbaren / heeren burgemee-/steren hebben / aan WH Dobbrent / bode geordonneert / dat dese neven-/staande personen / haar twede / en derde gebodt / gelijk sullen / hebben op aanstaande sondag / sijnde den 25 October 1778****

[getekend: Wylleman Heydeman, Sara Meerkamp]

* in feite niet juist: hij was Luthers gedoopt (tenzij hij zich tussentijds tot het Gereformeerde beloof had bekeerd); hier werd echter in die periode al minder strikt op gecontroleerd
** omdat de aanstaande bruid weduwe was, moest zij bewijzen dat haar eerdere echtgenoot overladen was middels een verklaring of een briefje van de beheerder van de begraafplaats; deze aantekening geeft aan dat zij afdeoende bewijs had ingeleverd
*** als uit een eerder huwelijk minderjarige kinderen nog in leven waren ten tijde van het hertrouwen van de overlevende ouder, dan moest de overlevende ouder een regeling treffen met de lokale weeskamer waaruit bleek dat het recht van de kinderen op de erfenis van de overladen ouder en de voogdij afdoende geregeld waren
**** normaliter werd na het inschrijven van de ondertrouw het voorgenomen huwelijk op drie achtereenvolgende zondagen afgekondigd in de kerk of van de pui van het stadhuis; in geval van spoedeisende omstandigheden konden de autoriteiten toestemming verlenen om één of meerdere afkondigingen over te slaan of, zoals in dit geval, meerdere afkondigingen op dezelfde dag te laten plaatsvinden. De reden voor deze speod werd helaas vaak niet vermeld.

Ondertrouwinschrijving (onderste rechts)

doopinschrijving 1753

doopinschrijving 1756

doopinschrijving 1757

doopinschrijving 1762; aangezien dit de laatste is, kun je stellen dat beide ouders overleden zijn tussen 23 maart 1762 en 16 oktober 1776

ik reageer zo uitgereider hoor, maar vond ook nog eentje op 25 april 1749! Antonia "Hijdelman' 

ps> die 1762 is 1763 volgens mij, stsat nog halverwege omzetting van het jaartal

De begrafenissen van Heideman en Bode zijn ongetwijfeld te vinden in de registers van een van de gereformeerde kerken. In de Broerenkerk vond ik alvast een paar (voornaamloze) kinderen, begraven op 30.01.1756 en op 01.07.1758. In die kerk zou ik zoeken naar de ouders.

Verder is het zinvol de ruimere familie in kaart te brengen. Er waren ten minste drie generatiegenoten Heideman in Deventer: Antoni (zie index overlijdens Lebuinuskerk voor hemzelf, zijn vrouw en een kind;  daarnaast is er een kind van hem begraven in de Broerenkerk), Hermannus en Willem. Willem is in de Broerenkerk begraven op 04.11.1758.

De drie mogelijke broers woonden allen op enig moment in de Diefstraat. Veel succes!

Niet per se broers of generatiegenoten; Willem zou ook de vader van Hermannus en Antoni kunnen zijn. Kan allemaal worden opgezocht.

Hi Kai, Ik had inderdaad alleen vanaf 1753 gezocht. Het zou zomaar kunnen dat er nog meer zijn. Je kunt inderdaad de doopregisters verder nazoeken (gelukkig is het aantal dopen per jaar beperkt), maar er is ook een register op https://proxy.archieven.nl/20/CB0DEBEDA88147E5A7F7A42605FE28B3

Inderdaad goede suggestie van Catharina om de gevonden personen in schema te brengen, dat helpt vaak om overzicht te krijgen.

@chaterina, rene:

ja dank beiden, wat een waardevolle links en vooral goede tips!!

ik ga dit inderdaad nader uitwerken en kom er dan nog wel even op terug bij 'openstaande' bijzonderen.

voor nu 1 vraagje nog

u denkt dus wel dat Willem uit A'dam(Wilhelm) onderdeel is van dit stel, is dan nou helemaal 100% bewezen, of gewoon de meest logische optie? en was het bijvoorbeeld niet gebruikelijk dat hij dan bij zijn broer in kon trekken?

nogmaals dank, ik heb wel even wat werk te verzetten bij jullie fantastische suggesties!
heel veel, ik had echt even een blinde vlek bij dit gezin, nu zit ik weer op het spoor 

Beste Kai,

100% garantie is er eigenlijk pas na de invoering van de Burgerlijke Stand (en zelfs dan zijn daar nog uitzonderingen op), omdat dan pas gegevens uit het verleden in de aktes vermeld worden (zoals namen van ouders en leeftijden); ook is dan bijvoorbeeld aan de hand van de gegevens die bij huwelijken werden overlegd (de Huwelijkse Bijlagen) vast met meer zekerheid vast te stellen dat de gevonden koppelingen correct zijn.

Bij situaties voor de invoering van de Burgerlijke Stand kun je feitelijk alleen de meest waarschijnlijke optie vaststellen. In dit geval zijn er een aantal factoren die er met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat je de goede hebt:

- combinatie voornaam, familienaam en leeftijd kloppen (het verschil tussen Wilhelm en Willem is daarbij te verwaarlozen)

- de herkomstplaats in de ondertrouw komt overeen met de doopplaats (Deventer)

- de vernoeming van de oudste zoon naar de grootvader van vaderszijde is ook een sterke aanwijzing

Het enige dat niet overeenkomt is de geloofsovertuiging (Luthers in plaats van Gereformeerd), maar uit ervaring weet ik dat dat in deze tijd (tweede helft 18e eeuw) aanzienlijk minder streng werd gecontroleerd dan voorheen.

Het 'mooiste' zou zijn als Willem na 1811 overleden zou zijn; in dat geval worden ook zijn ouders en geboorteplaats genoemd. De begraafinschrijving die jij hebt gevonden zou deze Willem kunnen betreffen, maar die treffer is minder zeker: er was minstens één naamgenoot in die periode. Je zou dat met meer zekerheid kunnen vaststellen op basis van overlijdensadres of door de andere te kunnen uitsluiten. Eventueel zou je ook nog kunnen kijken of het register van het Huiszittenhuis in Amsterdam nog gegevens biedt: uit de begraafinschrijving blijkt uit de aantekening HZH dat hij daar is overleden.

goedemiddag,

ik kan met geen mogelijkheid nog de doop en/of overlijden vinden gek genoeg van het echtpaar Hermannus Heideman x Catrina Elizabeth Bode... maar ja, vorige keer vonden we ineens via een weeskindje uit A'dam weer familieleden dus soms loont het om te blijven zoeken. En lijkt wel of ik voor deze zoektocht zelf aan het klungelen ben.

ik heb i.i.g. op uw verstandige advies alvast een basis gemaakt voor de Bode-kant.

volgorde is puur chronologisch maar nog geen bewezen connecties met de Christina Elizabeth Bode (huw 1741) die ik zoek,,, maar mogelijk biedt dat wat inzichten. 1x Martinus (onze voorvader)

Zag wel bij Willem x Jenneken (huw 1732) dat zij ook tot 2x toe een Martinus hebben gedoopt en Jacob Andries x Hoegen (huw 1737) ook een 1x een Martina...

twee genoemde Bode mannen hebben in ieder geval militaire vermelding in hun actes, maar daar nog geen aanvullende info over gevonden, je hoopt dan iets van voorouders te achterhalen.

de gearceerde Willem is iig dezelfde, dus dat kon ik gelukkig voor die lijn wat meer uitwerken, maar ja, het oogt wat, maar mogelijk is het puur aanverwant of zelfs helemaal geen familie, haha.

De Andries Bode zou mogelijk zoon zijn van Joannes Bode (1680-1747) en Maria Elisabetha van Nevele (1682-1727), maar dat is nog onduidelijk, heb hem/haar bericht gestuurd met vraag over gebruikte bronnen, maar lijkt niet meer actief te zijn.

goed weekend hoor en ik ga er mee verder

groetjes Kai

goedenavond,

dit is trouwens overlijdensakte 1786 van de vrouw van Martinus Heideman, dus de zoon van gezochte echtpaar.

in welke context moet ik lezen 'uit het klooster' en is dat mogelijk nog een zinnige aanwijzing?

Het kan een topografische aanduiding zijn, maar om het zeker te weten zou je in de geschiedenis van Deventer moeten duiken. Ik zou de vraag stellen aan het stadsarchief. Hierbij gaat de begrafenisinschrijving (Broerenkerk) van Christina Bode, overleden 28.01.1771.

en hier nog schema van Heideman wat ik zo veel mogelijk tot nu toe heb ik kunnen bundelen.

er zijn nog wat losse flarden, dus dat moet ik beter uitwerken nog.

groetjes!

Goeie tip!

Ga ik daar mijn vraag ook eens uitzetten.

Hoe vond u nu zo snel het overlijden van haar?

En hij leeft dus nog zelfs in dat jaar?

Ja, Harmannus is kennelijk later overleden. Ik heb hem niet gevonden, maar ik ben ook wel tamelijk snel door het begraafboek gegaan. Het handschrift was erg duidelijk, dat nodigde uit tot scannend lezen :-) Harmannus is mogelijk in een andere kerk begraven, misschien zelfs buiten Deventer. Het overlijden van zijn vrouw kan tot ingrijpende beslissingen hebben geleid. 

Overigens misschien wel nuttig om erop te wijzen dat de Nederduits gereformeerde kerk het monopolie op teraardebestellingen had. Andere geloofsgemeenschappen konden wel een eigen overlijdensregister bijhouden maar ze hadden heel lang geen eigen begraafplaatsen. Eind 18e eeuw kwam daar langzaamaan verandering in, hoewel niet in Deventer. Iedereen werd kennelijk via de gereformeerde kerk begraven en daar moest ook voor worden betaald. De in Deventer uitzonderlijk goed bijgehouden begraafboeken dienden voor het bijhouden van de inkomsten uit de teraardebestellingen. Heel nuttig voor genealogisch onderzoek.

Klooster is een nog steeds bestaande straatnaam in Deventer en is genoemd naar het middeleeuwse klooster dat destijds op die locatie stond.

Mooi gezien, dus geen stadsarchief nodig!

bedankt voor uw hulp m.b.t. overlijdensakte!

Ik vond overigens het lijken of de achternaam daat bijna meer als Bone werd geschreven dan Bode? vind je niet?

daar ben ik dus echt volledig langsgegaan met scannen. dus super hoor!

wat interessante achtergrond met het monopolie, dat wist ik helemaal niet.

dat is dan ook een behoorlijke schatkist natuurlijk op die manier.

ja u heeft gelijk, het viel mij ook al op met een andere tak (toevallig ook net in Deventer) die ook al vrij aardig te raadplegen  is en behoorlijk volledig en goed leesbaar.

@rene: oke, duidelijk! haha soms word je zo meegesleept in je onderzoek dat je overal een aanwijzing in ziet, maar dus gewoon een 'bestaande' locatie. dankjewel.

Hallo Kai,

Je hebt helemaal gelijk natuurlijk, er staat "Bone". Dat had ik er even bij moeten zeggen. Het is zeker de persoon die je zocht, dus Christina Bode. In de aantekening komen vier namen voor (twee voornamen en twee achternamen), alle namen kloppen op één letter na. Een d - n -verwisseling is niet zo vreemd, denk maar aan de uitspraak in geval van neusverkoudheid. Degene die de aangifte noteerde heeft het niet goed verstaan, dat kwam vaker voor. 'Harmannus' had hij blijkbaar ook verhaspeld maar dat is gecorrigeerd. 

Veel plezier nog met je onderzoek en een fijn weekend.

dankjewel hoor!! 

ja ik had niet duidelijk opgeschreven, ik doelde meer op feit dat ik volgens mij wel vaker 'Bone'' zag staan, dus mogelijk kan ik daar nog eens induiken of dat toch stiekem wel connecties zijn die wat opleveren.

ook de Bode en Budde zie ik bijvoorbeeld, maar dat leek me wel echt wat anders, of denkt u dat het de moeite waard is om die ook uit te zoeken?

verder vond ik voor Heideman nog een lading 'hits' in de provincie Overijsel, helaas wel (deels) later tijdperk, maar mogelijk heb ik daar alsnog een relatie mee, dacht ik.

viel me wel op dat Hermannus namelijk wel terugkomt in sommige gezinnen waar anderen helemaal qua namen weinig connectie te lijken maken

hier de bijlage, weet niet of die net wel goed meekwam.

ps. had u nog een algemeen idee hoe ik die militairen zoals vermeld in een andere bijlage digitaal kan achterhalen of moet ik dat via bepaalde instanties doen? mogelijk is dat nog een link