Overslaan en naar de inhoud gaan

Forum

midts weijgeringe van ontfanghen achter rugge

Ik kom in enkele akten het woord " achterrugge" of achter rugge" tegen.

Zoals onderstaande akte uit de schepenbank Heeze:

Henrick Wijntkens heeft vercocht en achterrugge gevest Henrick Jans Lhoenenzoen, een stuck groesen genaempt den grooten dries, gel. inde prochie van Heese aen Genen Bosch gelegen, u.l. Lib Eessen metten kijnderen, a.l. Met van Dommelen metten kijnderen, u.f. die vercoeper met meer anderen, a.f. die gemeijnen straet. Datum tussen 22 mrt. en 2 april 1554.

Ik neem aan dat ik hieruit moet begrijpen dat het onroerend goed eerst werd verkocht en achteraf gevest. Eerst de koop en achteraf (achter rugge) de transportakte.

Maar wat te denken van onderstaande akte (zie afbeelding):

10210 Schepenbank Heeze, Leende en Zesgehuchten

inventarisnummer 1621, folio 45r [doorgehaalde akte]

Item Henrick Maes heeft midts weijgeringe

van ontfanghen achter rugge gevest ende

vercocht Jannen Hoeben Smeets s. een gelach

als huijs, schuer ende aengelaech, gelegen

aen Strijper dijck in der prochien van

Leende, tusschen erffenis die een zijde Marten

Vaes Smeets zoen, die ander zijde Jan

Smeets, dat een eijnde aen die gemeijn

straet ende dander eijnde. Los ende vrij vuijt-

genomen twe stuvers chijns. Actum et testes

ut supra. [31-01-1575]

Hoe moet ik die begrijpen? De koper heeft geweigerd de koop te ontvangen. Hoe kan hij dan "achter rugge gevest" worden?

Zo'n formulering zie ik ook in deze akte (transcriptie gevonden op de website van Bram van Kesteren):

ORA Maarheeze 18

167v. Op dato voors. (12-12-1650) is comen voer schepenen voors. Andries Pauwel Verbraecken soon lijdt ende bekendt in eenen erffelijcken recht vercocht ende overgegeven te hebben Willem Martens een huijs hoff ende aengelach soe het selve affgepaelt is 1. Anna Driessen 2. Willem Aerts 3. Jan Hermans 4. de gemeijn straet. Ende hij vercoeper voors. heeft hem coeper voors. in dit voors. erve geveest ende gegoijt achter rugge om dat hij coeper heeft de veste geweijgert ontfangen ende dat in den naeme ende van wegen den heere drossart als last daeraff gegeven hebbende soe den vercoeper verclaert.

De koper heeft de veste geweigerd maar wordt toch daarin gevest.

Ander voorbeeld (transcripie Guus Deelen)

ORA Heeze 1622

15-6-1587 Joost Wouter Boeijens verkoopt en mits weigering van ontvangen achter rugge gevest Henricken Ceelkens een huis, hof met aangelag tegenover het kerkhof van Leende.

Kan iemand mij verklaren wat er nu precies bedoeld wordt.

Reacties (3)

Otto Vervaart zei op di, 01/27/2026 - 12:56

Beste Egbert, het is inderdaad niet meteen duidelijk welke juridische handeling er schuil gaat achter het woord achterruge. Via de historische woordenboeken voor het Nederlands op https:///gtb.ivdnt.org kom ik bij het lemma voor achterrug, https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M061326.re.1… , op de betekenis die het WNT weergeeft in het Latijn van het woordenboek van Kiliaan, "subsidium, refugium", iets als ondersteuning of toevlucht.

Mijn eerste indruk was dat er mogelijk sprake is van een vorm van onderpand, of dat we een rechtsritueel zien waarbij men iets achter de rug gooit bij een verkoop. Dit vraagt verder rechtshistorisch onderzoek, en daarbij komt snel het begrip naasting, een recht van eerste koop voor naaste familie, in beeld, zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Naasting . Nu nog de specifieke Brabantse termen en constructies uitzoeken, dat vraagt wat meer tijd...

René van Weeren zei op di, 01/27/2026 - 17:38

Ik denk dat de verkorte versie ontfange gelezen moet worden als ontfange(re). Achter rugge wordt wel verklaard als 'buiten aanwezigheid van'. In deze context lijkt het me dat de vesting plaats vindt buiten de aanwezigheid van de ontvanger, die aangegeven heeft daar niet bij te (willen) zijn. Maar open voor andere uitleg...

Egbert zei op wo, 01/28/2026 - 17:36

Dank voor jullie antwoorden.

Als ik zoek in archiefbestanden kom ik "achterrugge" voornamelijk tegen in de betekenis van "achter iemands rug, heimelijk of stiekem. Ik zie ook een verklaring die zegt dat het "ruggesteun" kan betekenen.

Mogelijk is in bovenstaande door mij gegeven voorbeelden "buiten aanwezigheid van". Ik kan me voorstellen dat na de koop, op het moment van het protocolleren, de koper niet aanwezig kan zijn.

In mijn onderzoek naar de schepenprotocollen van Someren kom ik de term éénmaal tegen:

ORA Someren 89, folio 174 + 175

Andries Aerts van Lierop ende heeft verclaert warachtich te wesen dat hij wanneer de schepenen, borgemeesteren ende regeerderen van Lierop hennen nieuwe erffven vercochten, dat hij alsdoen gecocht heeft 8 lopen erffs, tegen over den pastoor tot Lierop gelegen, dwelck hem achter rugge gevest wert, ende daer van in pachten betaelt heeft 50 gl. Ende naer zijn vertreck naer Vlaenderen heeft Willem Thonis van Goch, soe hij borge voer hem Andriessen gebleven was, sonder zijne wille ende consent het voirs. erffve affgenomen ende aen Henrick Jan Joosten de Wert wederom vercocht heeft, van meijninge zijnde tselve te vervolgen, ende consenteert dat zijne kijnderen ende erffgenamen tselve moegen doen om etc., hier bij desen authoriserende ende van alle schaden, costen ende interessen well merckelijck protesterende. Actum 27-05-1624.

Voor mij is niet duidelijk of dat zonder de aanwezigheid van de koper is gevest of dat het betekent dat het achteraf (dus na de koop) gebeurde. 

 

Opvallend is dat ik die term meermaals tegenkom in transcripties van Heeze (13x) en Maarheeze (1x).

Is het een plaatselijke uitdrukking, of komt het doordat de op internet te vinden akten meestal niet volledig zijn getranscribeerd?

Onderstaande akte lijkt te bevestigen dat het betekent dat de koper niet bij de veste aanwezig is:

ORA Heeze 1617
Gerit Aert Nelen zoon verkoopt en vest mits absentie achter rugge Matheusen Jacops zoon huisinge met erfenis in de Leenderstraat. 16-06-1554.

Een rechtsritueel zoals een pars pro toto, het overgeven van een aardkluit, houtspaan of een korenhalm bij de verkoop zie ik hierin niet meteen, maar sommige gebruiken kunnen plaatselijk anders zijn.

Blijft voor mij toch het probleem van die weigering van de koper. Hoe kan het mogelijk zijn om een goed te verkoper terwijl de koper het weigert te aanvbaarden?

 

 


 

 

 

 

 

Reageer op dit bericht

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Slechts één bestand.
10 MB limiet.
Toegestane types: png gif jpg jpeg.