Overslaan en naar de inhoud gaan

Forum

hulp, latijn anno 1318 in nederland geschreven betreff. zwolle


beste allemaal,
dit is niet zo’n makkelijke; ik heb hier een latijnse txt (anno 1318) geschreven in nederland; het betreft een geschil tussen de stad van zwolle en de heer van vorst. Als ik de txt goed ontcijfer, betreft het roofgoed, rovers (praedo, nis??). De bisschop van Utrecht en de schepenen van Deventer en Kampen zijn bij de zaak betrokken. Helaas is het handschrift erg moeilijk te lezen en beschadigd. In de transcriptie doe ik een voorstel, wat precies staat hier geschreven? Misschien wil een van jullie meelezen en elke suggestie/voorstel/correctie zie ik met graagte tegemoet.
--------------------------------
1) anno domini M CCC XViii in vigilia sancti johannis baptista omnis inimicitia quae v(er)tebat(ur) inter illos
2) de svoll(is) de praed(on)is(??) ex parte una et illos de vorst ex parte alia, compromissa est ...
3) Ep(iscop)um t(ra)iectu(m) et iii scabinos de Daveta et iii scabinos de campen(si) ......
4) o..dum, quod sub poena decem lib(rarum) parvorum stabunt ordinationi praedonorum(??), si concor
5) des fu(er)int. Si vero non fu(er)int concordes, dictum praedonum(??) reportabunt i.. p..
6) um illorum de svollis et fideiussores erunt quiti. istud dictum d(icitur) .....
7) hit et assumptionem beatae mariae et postea ad octo dies durabit inbo.ica

Reacties (8)

F Vry zei op ma, 07/13/2026 - 12:29

misschien moeten we lezen regel (4) ....ordinat(i)o(n)i p(rae)d(i)c(t)orum. si .... 
(vert.) dat zij bij een boete van 10 pond klein staan voor de regeling van wat hierboven is gezegd(??)
maar hoe lezen we regel (2) 'pris', althans zo lees ik. Ik weet op dit ogenblik niets beters dan 'p(at)ri(bu)s(??)

F Vry zei op ma, 07/13/2026 - 12:40

p(rae)d.... komt terug in regel (5); praedo, nis = rover; maar hier lijken we te moeten lezen: dictum praedonum - en 'praedonum' als substantief ken ik niet in klassiek latijn en een middeleeuws latijns woordenboek heb ik niet bij de hand

Otto Vervaart zei op ma, 07/13/2026 - 13:45

Beste Frits.op het subdomein Logeion van de University of Chicago vind je verschillende woordenboeken voor Grieks en Latijn, bij de laatste ook Engelse en Franse voor middeleeuws Latijn; het woordenboek Latijn-Nederlands van Harm Pinkster is er ook toegankelijk., zie https://logeion.uchicago.edu/praedo . Vortlopig houd ik het op vormen van praedictus, het is flink turen op deze tekst...

F Vry zei op ma, 07/13/2026 - 17:15

beste Otto, de txt gaat om een conflict tussen enerzijds Zwolle en anderzijds de heer van Voorst. Het is wel interessant, omdat Kampen, Zwolle en Deventer rond 1360 met hun legers naar Voorst zouden optrekken en het kasteel belegeren voor 1 jaar. Uiteindelijk werd het kasteel geslecht. In deze ms wordt de inzet van het conflict genoemd in regel (2) 'de zwolle de p..ris(?) ex parte una et illos de vorst ex parte alia' = van zwolle betreff. de 'pris' aan de ene kant en die van voorst aan de andere kant' -, de woorden 'de pris' (regel 2) duiden de reden van het conflict aan, zo lijkt het. Het zelfde woord komt terug in regel (5) 'dictum prdon(um) reportabunt' = zij zullen de genoemde 'prdon' terugbrengen -. Dus nu de vraag: wat is het 'pris' en 'pdon' uit (regel 2 en regel 5)? Als we daar achter komen, dat kunnen we nagenoeg de hele txt lezen. Zoals vaak, zal de oplossing voor de hand liggen en niet moeilijk zijn. Alleen op dit ogenblik zie ik m niet. Misschien moet je lezen 'qdo' en qris in plaats van prdo en pris(??)

Otto Vervaart zei op di, 07/14/2026 - 08:24

Dictum kan uitspraak of vonnis betekenen, met dat woord wordt dan naar het compromis verwezen, "de voornoemde uitspraak". Het woord op -ris in r. 2 wordt mij niet duidelijk, de eerste letter lijkt op een f, maar ook op een p met een afkortingstreep erboven...

F Vry zei op di, 07/14/2026 - 09:52

Beste Otto, ik kom niet verder dan dit:
regel (2): ptis = p(re)ti(i)s; je moet dan lezen ‘alle vijandschap die is gesust (vertebatur) [tusssen] die van zwolle betreff. de prijzen aan de ene kant en die van Vorst aan de andere kant, is tot een overeenstemming gekomen (compromissa est)
-je kan ook lezen’ptis’ = praeteritis = betreffende het verleden

Het andere lastige woord (regel 5): ‘si vero non fuerint concordes, dictum p(rae)dictum reportabunt ... = maar als zij niet tot overeenstemming kunnen komen, zullen zij het hierbovengenoemde dictum terugdragen .....

Otto Vervaart zei op di, 07/14/2026 - 11:31

Dag Frits, ik besef nu pas dat aan de linker- en rechterzijde er een soort wittig waas over de tekst heen zit, kun je de afbeelding nog een keer uploaden in onbewerkte vorm  hooguit met contrastverbetering?

F Vry zei op wo, 07/15/2026 - 07:38

Beste Otto, ik ga binnenkort weer naar het archief, dan zal ik even naar de txt kijken. Het is wel interessant, zwolle heeft een conflict met de heer van Voorst. De bisschop van Utrecht, schepenen van Kampen en Deventer zijn er bij gehaald om te bemiddelen. Het komt tot een schikking (ordinatio). Bij overtreding een boete van 10 pond klein, wat overigens een klein bedrag lijkt. Maar er blijft onzekerheid ‘si fuerint non concordes, dictum praedictum reprotabunt in ....’ = als zij geen overeenstemming zullen hebben bereikt, kunnen zij de uitspraak herroepen enz. Dit laatste moet zijn gebeurd, omdat Kampen met een leger in 1360 het kasteel van Voorst belegerde. Na 1 jaar werd het kasteel geslecht en -heel leuk- de ijzeren deur van het kasteel is meegenomen naar het stadshuis van Kampen en die staat er nog steeds. Het is een indrukwekkend maaksel van middeleeuws smitswerk, inderdaad. Zo, voor iedereen te zien. Al met al een hele leuke txt, dit fragment en interesssant ook. Oh ja, waar het kasteel ooit stond te Voorst, is nu een tennisbaan. 

Reageer op dit bericht

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Slechts één bestand.
10 MB limiet.
Toegestane types: png gif jpg jpeg.