Overslaan en naar de inhoud gaan

Forum

Hulp gevraagd bij Latijnse tekst uit 1450

Goedeavond,

In een boek over de Domtoren lees ik dat de campanarius Nicolaus Lamberti van het Domkapittel in 1450 de opdracht vier maanden lang driemaal per week te beieren ter omlijsting van boetepredicaties in de hoop op bescherming tegen het Turkse offensief. 

Ik zou heel graag de originele tekst hiervan vertaald zien in het Nederlands, maar ik ben ook al heel blij met een Latijnse transcriptie. 

Is er iemand die me soms kan helpen?

Link naar het Utrechts archief, Domkapittel 215 inv.nr. 2503:

https://proxy.archieven.nl/iiif/39/609C5B9BA20E4642E0534701000A17FD 

 

Groet, Heidi

Reacties (12)

Heidi zei op ma, 05/18/2026 - 19:06

Excuus, het moet zijn Domkapittel 216 inv. nr. 2403.

Otto Vervaart zei op di, 05/19/2026 - 11:41

Beste Heidi, het gaat toch om inv.nr. 2503! Op het eerste blad staat als op een na laatste post het volgende:

Infrascripta debentur per venerabilem dominum Walterum de Gouda prepositum ac /
thezaurarium prefatum Nicolao Lamberti supradicto extraordinarie

In primis de baurisacionibus ad predicationes tmepore indulgenciarum regis Cypri ter in ebdomada /
per quatuor menses durantes; quemadmodum idem Nivolaus baurisavit anno li. <quinquagesimo> tempore jubilei /
in Traiecto pro quibus baurisacionibus jubilei predicti. Idem Nicolaus recepit a venerabili domino Ge- /
rardo de Randen tamquam ab earundem indulgenciarum jubilei procuratore xi. florenos postulatos/ Petit
igitur consimiliter a preposito prefato tamquam a procuratore indulgenciarum regis Cypri premissarum
consimiliter xi florenos postulatos veluti de consimilibus laboribus ut premittitur. Attento quod aliis s...toribus
indulgenciarum predictarum habundanter satisficat.

Summa xi florenos postulatos facit iiii. scutos francos xxviii1/2 stuveros

Er wordt inderdaad vier maanden lang drie keer per week gebeierd voor de prediking van de aflaat voor de kruistocht waartoe de koning van Cyprus opriep. Dezev tekst is een heel vroeg Utrechts voiorbeeld van het gebeier van klokken, zie het proefschrift van L.L.E., Rombout, "De oorsprong van de beiaard: wortels, ontstaan en ontwikkeling tot 1530;" (dissertatie Utrecht, 2016), https://research-portal.uu.nl/ws/files/24799577/Romboutsversie7november… ; inde bouwrekeningen van de Utrechtse Dom zijn er vermeldingen van klokgebeier in 1477 en 1508, zie de online verise op https://resources.huygens.knaw.nl/bouwgeschiedenisdomutrecht .

Heidi zei op di, 05/19/2026 - 14:10

Geweldig! Dat geeft meteen ook een stukje meer context. Mijn grote dank!

 

ChrisvD zei op di, 05/19/2026 - 14:21

servitoribus ?

Otto Vervaart zei op wo, 05/20/2026 - 09:24

@ChrisvD, ja natuurlijk, ik was vooral bezig gisteren met het beieren in het Latijn!

Pauwel zei op di, 06/02/2026 - 17:04

https://hetutrechtsarchief.nl/collectie/609C5B9BA20E4642E0534701000A17FD

Dag @Otto,

Aan het begin van regel 3 lees ik "In previis". En zou er aan het eind van regel 9 niet "satisfecit" staan?

Ad regel 10: na summa verwacht ik een genitief, dus "XI florenorum" etc. Scutum is onzijdig, dus het lijkt mij dat we "IIII scuta Francie" moeten lezen.

Groet, Pauwel

Otto Vervaart zei op wo, 06/03/2026 - 09:57
Dag Pauwel, dank voor je correcties, ik ben het met je eens dat het satisfecit en florenorum en scuta Francie moet zijn, maar een opsomming die met previis begint vind ik merkwaardig, qua aantal "streepjes" past jouw oplossing wel.
Pauwel zei op do, 06/04/2026 - 10:39

Dag Otto,

Bij nader inzien ben ik het eens met jouw lezing in primis. Het boogje boven de p- van bijvoorbeeld predicationes is duidelijk vlakker. Bij primis staat boven de p- een verticaal streepje, denk ik, aanééngeschreven met de p-. 

Ik betwijfel of je achter jubilei predicti in regel 5 een punt moet noteren, ik denk dat de (bij)zin daar doorloopt, dus pro quibus baurisacionibus jubilei predicti idem Nicolaus recepit a venerabili domino Gerardo de Randen tamquam ab earundem indulgenciarum jubilei procuratore xi. florenos postulatos, "voor welk gebeier ... Nicolaus ... XI postulaatguldens heeft ontvangen".

De koning van Cyprus is Johannes II, de aflaatpredikingen vonden plaats in de jaren 1452-1455, volgens https://www.dboverijssel.nl/archieven/9954 (bijvoorbeeld).

Otto Vervaart zei op do, 06/04/2026 - 11:10

@Pauwel, ja, die punt mag weg! Vanaf 1450 werd er voor verschillende aflaten gepreekt, Heidi schrijft dat deze tekst uit 1450 dateert, Het Utrechts Archief stelt het op 1455, maar ik zou met jou eerder 1452-1455 aanhouden.

Heidi zei op do, 06/04/2026 - 11:28
Dank voor alle comments! Ik bedoelde idd. ook 1455, zoals het Utrechts Archief aangaf. Vond dat Paulinus Chappe, gezant en procureur-generaal van koning Johannes II van Cyprus door Europa reisde om aflaten te verkopen. Daarvan is een brief uit 1554, dus ik denk dat die termijn goed kan kloppen. https://hetutrechtsarchief.nl/collectie/609C5C31DD324642E0534701000A17FD - Allen heel erg bedankt voor het meedenken!
Heidi zei op do, 06/04/2026 - 11:28

*1454

Reageer op dit bericht

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Slechts één bestand.
10 MB limiet.
Toegestane types: png gif jpg jpeg.