Overslaan en naar de inhoud gaan

Forum

Handgeschreven Latijnse tekst uit een incunabel, ca. 1500?

Op het bijgevoegde bestand zie je een tekst die in de ruime marge van een theologische incunabel is bijgeschreven. Het is een boek uit 1479-1482 waarvan de tekst (foutief) werd toegeschreven aan Thomas van Aquino. De titel is (althans het begin ervan): Tractatulus solennis de arte et vero modo predicandi.

Het boek gaat dus over de kunst van het preken, maar of de opmerking daar ook over gaat? Er is sprake van Nürnberg en een regel verderop van 'scti Sebaldi'. Er staat ook 'iste fuit modus predicandi' tussen. Maar hoe die woorden grammaticaal met elkaar in verband staan weet ik niet. Er bestaat echter een heilige (sanctus) Sebald van Nürnberg die bekend was om zijn predicatie.

Maar verder kom ik niet, ook door de vele ligaturen. Wie kan mij helpen?

Veel dank alvast van 

Paul

 

Reacties (4)

Otto Vervaart zei op ma, 08/11/2025 - 09:22

Beste Paul, deze tekst staat vol met afkortingen, het wordt een hele klus om die te ontcijferen, en dan is de inkt ook af en toe vrij vaal. In Neurenberg is er nog steeds een Sebalduskirche, ik lees hier in ecclesia / sancti Sebaldi. De scribent was kennelijk in Neurenberg in deze kerk in 1482.

Als ik het goed begrijp gaat het om deze incunabel, die in Straatsburg gedrukt zou zijn, ISTC, https://data.cerl.org/istc/it00268500, GW M46079, https://www.gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/M46079.htm ; deze catalogi geven ook beknopt informatie over de toeschrijving van de tekst.

Paul Snijders zei op ma, 08/11/2025 - 13:33

Beste Otto, 

Dank voor je vriendelijke bericht. Helemaal ontcijferen is niet nodig, als ik maar zo'n beetje weet waar het over gaat. 

Maar 'Ano 82' zou dus inderdaad 'Anno 1482' betekenen! Dat is goed te weten. Ik kan af en toe wel wat woorden lezen: 'Cum [of Tum] essim Nurenberge Isti fuit Modus predicandi [...] in ecclesia sancti Sebaldi (Quem recommandabant)' / dixit et tunc inde ego adessem / Et fuit / quo introductio monebat / Et fuit et tunc / duos habuisse filios.

Maar helaas kan ik daar nog geen koekjes van bakken. 

Het is overigens een andere druk van het boek dat bekendstaat als De arte praedicandi (de titel is echt anders: Tractatulus solennis de arte et vero modo predicandi - en nog een paar regels), en wel de oudste in de ISTC genoemde, it00264000, ook uit Straatsburg, maar van Heinrich Knoblochtzer, uit 1479-1482. Het gaat mij niet om het boek, maar alleen om de inscriptie. 

 

Otto Vervaart zei op ma, 08/11/2025 - 16:02

Beste Pauk, bedankt voor de extra informatie, ik hoopte een beetje dat databases als Material Evidence in Incunabula en de Index Possessorum Incunabulorum al informatie zouden bevatten. Hier mijn nog heel prille poging om de tekst te ontcijferen. Ik heb gekeken waarover de tekst gaat op de betreffende pagina van dit traktaat, over het kiezen en formuleren van een thema voor een preek, en daarover lijkt het ook te gaan in de aantekening:

1 Anno 82 Cum essem Nurnbergo iste fuit modus praedicandi ….. in ecclesia
2 sancti Sebaldi (quem recommendabant) pro … te themate? latine et vulgariter ….
3 …. ponenda themate (iuxta consuetudinem meam) assiduo? beati Ieronimi in epistolis vel 
4 canonem (nam dixit pro tu... cum ego adessem unum longum canonem quem integre menten….
5 latine et theutonice. Et fuit thema "Domine salva nobis peri... Secundo introducto
6 movebat quaestionem circa thema more solito (ut dixit). Et fuit pro themate? circa? .. perseveran-
7 cia in bonis operibus possit fieri sine gratia de qua vide per beatum Thomam in secunda secunde
8 … ex... declaravit per dicitionem ex doctore facto? <sancto?>. Et per hoc dixit scriptura?! ex
9 gestis Romanorum ad ipsum  ...sticandus secundo imperator quidam duos habuisse filios
10 sibi? ….. et verum. Et tunc? pro primo articulo pro secunda parte secundum? …. dixit
11 b... in qu… de x … ...t Et ex themate tunc praedicavit de p.... … magn… st...
12 p... e... sit Petrum? . Et iste fuit mo... ...ti... Tu vide quare? servaveret?

Met afkortingen in theologische teksten ben ik niet zo vertrouwd.

Paul Snijders zei op ma, 08/11/2025 - 19:01

Beste Otto, veel dank voor je werk!

Ten overvloede heb ik nog een betere scan gemaakt van de hele pagina, want doordat het papier niet helemaal vlak is, was de originele opname deels onscherp.  Fijn dat je hier op Watstaetdaar best grote bestanden kunt plaatsen.

Aha, dat woord dat met TH begint is dus 'thema' en het slaat op de betreffende pagina. Op bijgaande scan zie je dat de schrijver met de rode inkt (niet zeker of dat dezelfde is als die van de bruine inkt) dat ook flink heeft benadrukt.

Bedankt voor de bewonderenswaardige transcriptie. Woorden als Consuetudinem en het eenvoudige Vel en Unum, daar moet je echt veel ervaring voor hebben om ze te herkennen. Complimenten!

 

Reageer op dit bericht

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Slechts één bestand.
10 MB limiet.
Toegestane types: png gif jpg jpeg.