Brief Wiesbaden 1853

deel 1

deel 2

deel 3

deel 4

Wat is de context van deze brief?

Goede morgen Elmar, ik heb 9 brieven in mijn bezit allen gericht aan Baronesse van der Duyn of Oudermeulen geborene Wickevoort Crommelin of van der Duyn Oudermeulen en probeer te achterhalen wie de afzenders zijn en in welk familieverband in de hoop meer te weten te komen over de personen c.q. geschiedenis van deze familie.  En daarom mijn verzoek aan Watstaatdaer mij te helpen door de brieven te transcriberen.

Jo, hier alvast de transcriptie. De vertaling komt later. Dit is nu wel een brief van de moeder aan haar dochter Ida.

Wiesbaden, Samedi matin

Je sens un besoin irrésistible ma chère

et bien aimée Ida! de commencer ma

journée a causer avec vous. Quand le

convoi se mît hier en mouvement et

que je vous vîs partir, je me sentis

de nouveau si isolée et j'avais le

coeur si gros, que j'avais de la peine

a contenir mes larmes. Depuis la mort

de votre bien aimé père, j'avais constam-

ment jouïs et sans interruption de

votre delicieuse socièté ainsi que de celle

de votre cher mari. J'avais donc repris

la douce habitude d'être toujours

ensemble, ce qui fut un baume si

adoucissant a la plaie de mon coeur

qui en eût tellement besoin pour ne

pas succomber sous le poids de ses

douleurs. Quand j'avais encore le bonheur

de possèder votre adoré père, nous

nous consolâmes mutuellement, et le

véritable amour que nous nous portions

était un contrepoids a nos vifs regrets

---

que vous étiez loin de la maison paternelle.

Mais maintenant que par la perte irréparable

que j'ai faite, ma position a tant changée

et que dès que vous me quittez je

suis pour ainsi dire seule au monde.

J'éprouve aussi quand vous n'êtes point

a mes côtés un sentiment d'isolement

si complet, que je ne saurais que devenir

quand je devrais subir de nouveau

tout l'atroce d'une séparation. Le bon

Corneille est bien charmant et extrême-

ment aimable pour moi, mais il est

évident qu'a son âge il ne peut me

remplâcer une fille tellement angélique

comme vous l'êtes, qui m'est la plus grande

compensation que Dieu a pu m'accorder

dans mes douleurs. Tout en appréciant

également, tout le bonheur que me donne

l'excellent coeur et caractère de notre

cher et bon Kriek, qui fait tout ce qu'il

peut pour me consoler de votre absence.

Hier au soir nous sommes rentrés a l'hôtel

en revenant de la station. Nous avons pris

le thé, et nous nous sommes amusés a voir

le passage, en attendant l'arrivée de Monsieur

---

de Weert pour aller entendre la musique.

Là il y avait foule, c'etait joli a voir tout

ce monde établi derrière le Kursaal

et dont la plaine fut illuminée. La musique

etait magnificque. C'était de la garnison,

mais il y avait tant d'ensemble dans

l'exécution et tant d'harmonie que je la

crois supérieure a celle des grenadiers.

Le tems etait délicieux. Quel contraste

avec cet affreux climat de Schwalbach

ou on devait s'enfermer déjà a 7½ heures

tandis qu'ici on peut rester impunément

a l'air jusqu'a 10-11 heures jouïssant

d'un air frais et pur après une journée

de chaleur. Moi je me ressens jolîment

de cet abominable endroit qui a la longue

m'aurait certainement rendue malade.

Je suis enrhumée et a eu derechef ce

matin horriblement mal aux dents. Dans

ce moment-ci, c'est un peu mieux. J'ai

attrapé cela avant-hier soir. Je l'ai

senti que ce froid perfide d'eau glaçée

me tombait sur le corps. Enfin cela passera

mais je suis reconnaissante que nous avons

pu le quitter, esperant de tout mon coeur

---

vous comprendrez le plaisir qu'elle me fît.

Monsieur de Weert etait justement a me raconter

une histoire, qu'aussitôt il interrompît

quand il s'en apperçût que c'était

une lettre de vous, pour la laisser

savourer a mon aise. Je me rejouïs tant

de vous savoir mieux, moins échauffée,

la tête plus libre et pas si pesante.

Je suis certaine que le changement a

opéré déjà cet effet, et que ce malaise

vous quittera tout doucement. Aujourd'hui

avec le beau tems qu'il fait, votre course

a Hombourg vous fera plaisir. Cela

promets cependant de la chaleur, mais

en voiture ouverte c'est une tournée agréable.

Ce matin je vais avec Corneille

a Biberich, pour voir la pierre taillée

qui doit couvrir la tombe de la Duchesse

dans la chapelle. Monsieur de Weert l'a

vue, et m'a dit que c'était superbe.

Hier nous avons été encore a la chapelle

mais pas au Platten. Après diner

il y a eu de si forte pluie que c'était

impossible d'y aller. Quand plus tard

---

le tems s'est tant soit peu éclairci,

et que tusschen de buijtjes door nous avons

pu effectuer cette petite course qui

valait bien la peine de braver un peu

de pluie. Comme la chapelle est de

toute beauté quoiqu'a l'intérieur on a

encore a travailler pendant deux années

de sorte qu'il y manque encore tant pour

faire ressortir les magnificques marbres

dont elle est ornée. L'architecture est aussi

superbe, en 1848 on a commencé a la bâtir.

On aura donc 7 ans avant qu'elle soit

achèvée. Je suis fachée pour vous que vous

ne l'avez pas vu, car c'est de toute beauté.

On ne peut pas s'en faire une idée.

Le feu d'artifice a été magnificque

au délà de toute expression. Jamais

je n'ai vu un qui fut si joli, et

dont toutes les pièces réussissaient mieux.

Il y avait une masse de monde énorme.

C'était a la lettre qu'on pouvait marcher

sur les têtes. Surtout quand après que

c'était fini, elle se mit en mouvement

et suivait la musique qui passait par

---

la rue a côté de l'hôtel. C'était curieux

a voir, et nous a amusé beaucoup. Nous

nous sommes souvent dit "ah! que notre

chère Ida fut ici!". Vous et votre excellent

mari nous manquait tant. J'aurais tant

aimé que vous auriez pu le voir. Les v.d. Poll

nous avons vu arriver, concevez a pieds

dessous un parapluie suivis de la femme

de chambre qui avait un chapeau de

Madame dans la main, et un homme

portant un sac de nuit. Cela m'a paru

un excès d'économie, de préférer a traverser

les rues sales dans une bourasque

au lieu que de prendre une vigilante,

surtout que des pieds mouillés ne

conviennent guère a Madames dans sa

position, et qu'elle devait sauter d'une

pierre sur l'autre pour éviter les plassen.

Je suis persuadée que votre mari ne vous

auroit jamais fait faire de pareilles choses.

J'ai eu hier en revenant de ma course une

visite de Monsieur Stirum Noordwijk. Entr'autre

il m'a raconté qu'Adèle v.d. Staal etait

de nouveau moins bien, mais qu'elle avait

---

donné une grande soirée a l'honneur

de Madame de Magendorff, ou tout

ce qu'il y avait de la Diplomatie, et

d'autres avaient été invités, mais que

tante Otheline n'avait pas voulu

en être. Elle ne finira donc jamais

de faire des bétises. Comme cela

amène cepandant a des frais, qu'elle

aurait mieux fait d'épargner, et dont

elle aurait pu avoir plus de jouïssances

ou de satisfaction. Vous verrez certainement

Julie de Stirum a Hombourg ou elle

est avec sa mari. Il parait qu'elle

a grandement besoin d'y faire la

cure. Comme d'après son beau-père

le physicque influe énormement

chez elle sur le moral, et que son

humeur souffre beaucoup par son

indisposition. Adieu chere et adorée

enfant! J'espère que nous nous

reverrons après-demain en bonne

santé sur le bateau. Je compte partir

d'ici a 8¼ heures. Je vous envoie un million

de baisers ainsi que notre cher et bon Kriek,

et dites mille choses aimables a votre excellent

mari.

Votre tendre Mère.

---

(répondue)

Madame

Madame la Baronne Van der Duijn

Hôtel d'Angleterre

a

Francfort-sur-le-Main

Wiesbaden, zaterdagochtend

Mijn lieve en geliefde Ida!

Ik voel een onweerstaanbare behoefte om mijn dag te beginnen met een gesprek met u. Toen de trein gisteren vertrok en ik u zag weggaan, voelde ik me opnieuw zo alleen gelaten en had ik zo'n zwaar hart dat ik moeite had mijn tranen in te houden. Sinds de dood van uw geliefde vader heb ik ononderbroken mogen genieten van uw heerlijke gezelschap en dat van uw lieve echtgenoot. Ik was dus weer gewend geraakt aan het altijd samen zijn, wat een verzachtende balsem was voor de wonde in mijn hart, wat het o zo nodig had om niet te bezwijken onder het gewicht van haar verdriet.

Toen ik nog het geluk had uw aanbeden vader bij mij te hebben, troostten we elkaar, en de ware liefde die we voor elkaar voelden was een tegenwicht voor ons diepe verdriet dat u ver van het ouderlijk huis was. Maar nu mijn situatie door het onherstelbare verlies dat ik heb geleden zo is veranderd en ik, zodra u mij verlaat, als het ware alleen op de wereld ben, ervaar ik wanneer u niet bij me bent een gevoel van zo'n volledige eenzaamheid, dat ik niet zou weten wat te beginnen als ik opnieuw de verschrikkingen van een scheiding zou moeten ondergaan.

De goede Corneille is heel charmant en uiterst vriendelijk voor mij, maar het is duidelijk dat hij op zijn leeftijd niet een zo engelachtige dochter als u kan vervangen, die voor mij de grootste compensatie is die God mij in mijn verdriet heeft kunnen schenken. Hoewel ik evenzeer het geluk waardeer dat het uitstekende hart en karakter van onze lieve en goede Kriek mij geeft, die alles doet wat hij kan om mij te troosten tijdens uw afwezigheid.

Gisteravond zijn we teruggekeerd naar het hotel na ons bezoek aan het station. We hebben thee gedronken en ons vermaakt met het kijken naar de voorbijgangers, in afwachting van de komst van meneer de Weert om naar de muziek te gaan luisteren. Daar was het druk, het was mooi om al die mensen te zien die zich achter het Kurhaus hadden verzameld en waarvan de vlakte verlicht was. De muziek was prachtig. Het was van het garnizoen, maar er was zoveel samenhang in de uitvoering en zoveel harmonie dat ik denk dat het beter is dan die van de grenadiers.

Het weer was heerlijk. Wat een contrast met dat afschuwelijke klimaat van Schwalbach waar men zich al om half acht moest opsluiten, terwijl men hier ongestraft tot 10-11 uur buiten kan blijven en kan genieten van de frisse, zuivere lucht na een warme dag. Ik voel me behoorlijk van die afschuwelijke plek die me op den duur zeker ziek zou hebben gemaakt. Ik ben verkouden en had vanochtend weer verschrikkelijke tandpijn. Op dit moment gaat het iets beter. Ik heb dat eergisteravond opgelopen. Ik voelde dat die verraderlijke kou van ijskoud water op mijn lichaam viel. Tenslotte zal het wel overgaan, maar ik ben dankbaar dat we het konden verlaten, hopende van ganser harte dat u het plezier zult begrijpen dat het me deed.

Meneer de Weert was me net een verhaal aan het vertellen, dat hij onmiddellijk onderbrak toen hij merkte dat het een brief van u was, om me er rustig van te laten genieten. Ik ben zo blij te horen dat u zich beter voelt, minder verhit, met een helderder hoofd en niet zo zwaarmoedig. Ik ben er zeker van dat de verandering voor dit effect heeft gezorgd, en dat dit ellendig gevoel u langzaam zal verlaten. Vandaag, met het mooie weer, zal uw uitstapje naar Homburg u plezieren. Het belooft echter warm te worden, maar in een open rijtuig is het een aangename tocht.

Vanochtend ga ik met Corneille naar Biberich om de gehouwen steen te zien die het graf van de hertogin in de kapel moet bedekken. Meneer de Weert heeft het gezien en zei me dat het prachtig was. Gisteren zijn we nog naar de kapel geweest maar niet naar de Platten. Na het diner regende het zo hard dat het onmogelijk was om er naartoe te gaan. Toen het weer later enigszins opklaarde, en we 'tusschen de buijtjes door' deze kleine tocht konden maken, was het zeker de moeite waard om een beetje regen te trotseren. De kapel is zo prachtig, hoewel men aan de binnenkant nog twee jaar moet werken. Er ontbreekt nog zoveel om de prachtige marmers waarmee ze versierd is tot hun recht te laten komen. De architectuur is ook prachtig, in 1848 is men begonnen met de bouw. Het zal dus 7 jaar duren voordat ze voltooid is. Ik vind het jammer voor u dat u het niet hebt gezien, want het is zo mooi. Men kan er zich geen voorstelling van maken.

Het vuurwerk was magnifiek, boven alle verwachtingen. Ik heb nog nooit een vuurwerk gezien dat zo mooi was en waarvan alle onderdelen elkaar overtroffen. Er was een enorme mensenmassa. Het was letterlijk zo dat men over de hoofden kon lopen. Vooral toen het afgelopen was en de menigte zich in beweging zette en de muziek volgde die door de straat naast het hotel trok. Het was bijzonder om te zien en heeft ons erg vermaakt. We hebben vaak gezegd "ach, was onze lieve Ida hier maar!". Wat hebben we U en uw voortreffelijke echtgenoot hierbij gemist. Ik had zo graag gewild dat u het had kunnen zien.

We hebben de v.d. Polls zien aankomen. Stel u voor, te voet onder een paraplu, gevolgd door het kamermeisje dat een hoed van mevrouw in de hand had, en een man die een reistas droeg. Dat leek me een overdreven zuinigheid, om er de voorkeur aan te geven door vuile straten te lopen in een storm in plaats van een vigilante te nemen, vooral omdat natte voeten niet goed zijn voor mevrouw in haar toestand, en ze van de ene steen op de andere moest springen om de plassen te vermijden. Ik ben ervan overtuigd dat uw man u nooit zulke dingen zou laten doen.

Ik heb gisteren bij terugkomst van mijn uitstapje een bezoek gehad van meneer Stirum Noordwijk. Hij vertelde me onder andere dat het met Adèle v.d. Staal opnieuw minder goed ging, maar dat ze een groot feest had gegeven ter ere van mevrouw de Magendorff, waar alles wat er aan diplomatie was en anderen waren uitgenodigd, maar dat tante Otheline er niet bij wilde zijn. Ze zal dus nooit ophouden met het begaan van stommiteiten. De kosten die hiermee gepaard gaan, had ze beter kunnen besparen, en ze zou er meer plezier of voldoening van gehad kunnen hebben.

U zult zeker Julie de Stirum in Homburg zien, waar ze met haar man verblijft. Het lijkt erop dat ze daar dringend een kuur nodig heeft. Volgens haar schoonvader heeft het fysieke bij haar enorm veel invloed op het mentale, en lijdt haar humeur erg onder haar lichamelijke toestand.

Vaarwel, lief en aanbeden kind! Ik hoop dat we elkaar overmorgen in goede gezondheid zullen terugzien op de boot. Ik ben van plan om hier om kwart over acht te vertrekken. Ik stuur u een miljoen kussen, net zoals onze lieve en goede Kriek ook doet. Overstelp uw voortreffelijke echtgenoot met duizend lieve woordjes van mij.

Uw liefhebbende Moeder.

---

Briefomslag

(beantwoord)

Mevrouw

Mevrouw de Barones Van der Duijn

Hôtel d'Angleterre

te

Frankfurt am Main

Drie bemerkingen:

1. Deze brief is afgestempeld in Wiesbaden op 24 Juli 1855. Dit was een dinsdag, dus de datering van deze brief (zaterdagochtend) moet 21 Juli 1855 zijn.

2. In deze brief staat een plaats genaamd Schwalbach. In de vorige brief staat er Schmalbach. Beide plaatsen bestaan, maar misschien heb ik mij ergens vergist. Van Schwalbach in deze brief ben ik zekerder dan Schmalbach in de andere. Maar 100% uitsluitsel durf ik niet te geven.

3. Tweemaal schrijft ze iets in het Nederlands, namelijk 'tusschen de buijtjes door' en 'plassen'. Ook is haar spelling niet altijd consequent. Vooral het gebruik van accenten vertoont variaties (ze vergeet er soms, ze plaatst er waar er geen moet staan of ze gebruikt een verkeerd accent).

Andreas, wat een interessante brief, veel namen en gegevens, genoeg stof om uit te zoeken.

Mij lijkt ook Schwalbach voor de hand liggend omdat deze plaats zowel in de buurt van Wiesbaden als van Frankfurt ligt.

 met dank Jo

Waarom wilde de Barones zo graag naar Biberich?? lees google: Elisabeths-Kapelle-Eine-Liebesgeschichte.