Brief Wiesbaden 1853

deel 1

deel 2

deel 3

deel 4

Wat is de context van deze brief?

Goede morgen Elmar, ik heb 9 brieven in mijn bezit allen gericht aan Baronesse van der Duyn of Oudermeulen geborene Wickevoort Crommelin of van der Duyn Oudermeulen en probeer te achterhalen wie de afzenders zijn en in welk familieverband in de hoop meer te weten te komen over de personen c.q. geschiedenis van deze familie.  En daarom mijn verzoek aan Watstaatdaer mij te helpen door de brieven te transcriberen.

Jo, hier alvast de transcriptie. De vertaling komt later. Dit is nu wel een brief van de moeder aan haar dochter Ida.

Wiesbaden, Samedi matin
Je sens un besoin irrésistible ma chère
et bien aimée Ida! de commencer ma
journée a causer avec vous. Quand le
convoi se mît hier en mouvement et
que je vous vîs partir, je me sentis
de nouveau si isolée et j'avais le
coeur si gros, que j'avais de la peine
a contenir mes larmes. Depuis la mort
de votre bien aimé père, j'avais constam-
ment jouïs et sans interruption de
votre delicieuse socièté ainsi que de celle
de votre cher mari. J'avais donc repris
la douce habitude d'être toujours
ensemble, ce qui fut un baume si
adoucissant a la plaie de mon coeur
qui en eût tellement besoin pour ne
pas succomber sous le poids de ses
douleurs. Quand j'avais encore le bonheur
de possèder votre adoré père, nous
nous consolâmes mutuellement, et le
véritable amour que nous nous portions
était un contrepoids a nos vifs regrets
---
que vous étiez loin de la maison paternelle.
Mais maintenant que par la perte irréparable
que j'ai faite, ma position a tant changée
et que dès que vous me quittez je
suis pour ainsi dire seule au monde.
J'éprouve aussi quand vous n'êtes point
a mes côtés un sentiment d'isolement
si complet, que je ne saurais que devenir
quand je devrais subir de nouveau
tout l'atroce d'une séparation. Le bon
Corneille est bien charmant et extrême-
ment aimable pour moi, mais il est
évident qu'a son âge il ne peut me
remplâcer une fille tellement angélique
comme vous l'êtes, qui m'est la plus grande
compensation que Dieu a pu m'accorder
dans mes douleurs. Tout en appréciant
également, tout le bonheur que me donne
l'excellent coeur et caractère de notre
cher et bon Kriek, qui fait tout ce qu'il
peut pour me consoler de votre absence.
Hier au soir nous sommes rentrés a l'hôtel
en revenant de la station. Nous avons pris
le thé, et nous nous sommes amusés a voir
le passage, en attendant l'arrivée de Monsieur
---
de Weert pour aller entendre la musique.
Là il y avait foule, c'etait joli a voir tout
ce monde établi derrière le Kursaal
et dont la plaine fut illuminée. La musique
etait magnificque. C'était de la garnison,
mais il y avait tant d'ensemble dans
l'exécution et tant d'harmonie que je la
crois supérieure a celle des grenadiers.
Le tems etait délicieux. Quel contraste
avec cet affreux climat de Schwalbach
ou on devait s'enfermer déjà a 7½ heures
tandis qu'ici on peut rester impunément
a l'air jusqu'a 10-11 heures jouïssant
d'un air frais et pur après une journée
de chaleur. Moi je me ressens jolîment
de cet abominable endroit qui a la longue
m'aurait certainement rendue malade.
Je suis enrhumée et a eu derechef ce
matin horriblement mal aux dents. Dans
ce moment-ci, c'est un peu mieux. J'ai
attrapé cela avant-hier soir. Je l'ai
senti que ce froid perfide d'eau glaçée
me tombait sur le corps. Enfin cela passera
mais je suis reconnaissante que nous avons
pu le quitter, esperant de tout mon coeur
---
vous comprendrez le plaisir qu'elle me fît.
Monsieur de Weert etait justement a me raconter
une histoire, qu'aussitôt il interrompît
quand il s'en apperçût que c'était
une lettre de vous, pour la laisser
savourer a mon aise. Je me rejouïs tant
de vous savoir mieux, moins échauffée,
la tête plus libre et pas si pesante.
Je suis certaine que le changement a
opéré déjà cet effet, et que ce malaise
vous quittera tout doucement. Aujourd'hui
avec le beau tems qu'il fait, votre course
a Hombourg vous fera plaisir. Cela
promets cependant de la chaleur, mais
en voiture ouverte c'est une tournée agréable.
Ce matin je vais avec Corneille
a Biberich, pour voir la pierre taillée
qui doit couvrir la tombe de la Duchesse
dans la chapelle. Monsieur de Weert l'a
vue, et m'a dit que c'était superbe.
Hier nous avons été encore a la chapelle
mais pas au Platten. Après diner
il y a eu de si forte pluie que c'était
impossible d'y aller. Quand plus tard
---
le tems s'est tant soit peu éclairci,
et que tusschen de buijtjes door nous avons
pu effectuer cette petite course qui
valait bien la peine de braver un peu
de pluie. Comme la chapelle est de
toute beauté quoiqu'a l'intérieur on a
encore a travailler pendant deux années
de sorte qu'il y manque encore tant pour
faire ressortir les magnificques marbres
dont elle est ornée. L'architecture est aussi
superbe, en 1848 on a commencé a la bâtir.
On aura donc 7 ans avant qu'elle soit
achèvée. Je suis fachée pour vous que vous
ne l'avez pas vu, car c'est de toute beauté.
On ne peut pas s'en faire une idée.
Le feu d'artifice a été magnificque
au délà de toute expression. Jamais
je n'ai vu un qui fut si joli, et
dont toutes les pièces réussissaient mieux.
Il y avait une masse de monde énorme.
C'était a la lettre qu'on pouvait marcher
sur les têtes. Surtout quand après que
c'était fini, elle se mit en mouvement
et suivait la musique qui passait par
---
la rue a côté de l'hôtel. C'était curieux
a voir, et nous a amusé beaucoup. Nous
nous sommes souvent dit "ah! que notre
chère Ida fut ici!". Vous et votre excellent
mari nous manquait tant. J'aurais tant
aimé que vous auriez pu le voir. Les v.d. Poll
nous avons vu arriver, concevez a pieds
dessous un parapluie suivis de la femme
de chambre qui avait un chapeau de
Madame dans la main, et un homme
portant un sac de nuit. Cela m'a paru
un excès d'économie, de préférer a traverser
les rues sales dans une bourasque
au lieu que de prendre une vigilante,
surtout que des pieds mouillés ne
conviennent guère a Madames dans sa
position, et qu'elle devait sauter d'une
pierre sur l'autre pour éviter les plassen.
Je suis persuadée que votre mari ne vous
auroit jamais fait faire de pareilles choses.
J'ai eu hier en revenant de ma course une
visite de Monsieur Stirum Noordwijk. Entr'autre
il m'a raconté qu'Adèle v.d. Staal etait
de nouveau moins bien, mais qu'elle avait
---
donné une grande soirée a l'honneur
de Madame de Magendorff, ou tout
ce qu'il y avait de la Diplomatie, et
d'autres avaient été invités, mais que
tante Otheline n'avait pas voulu
en être. Elle ne finira donc jamais
de faire des bétises. Comme cela
amène cepandant a des frais, qu'elle
aurait mieux fait d'épargner, et dont
elle aurait pu avoir plus de jouïssances
ou de satisfaction. Vous verrez certainement
Julie de Stirum a Hombourg ou elle
est avec sa mari. Il parait qu'elle
a grandement besoin d'y faire la
cure. Comme d'après son beau-père
le physicque influe énormement
chez elle sur le moral, et que son
humeur souffre beaucoup par son
indisposition. Adieu chere et adorée
enfant! J'espère que nous nous
reverrons après-demain en bonne
santé sur le bateau. Je compte partir
d'ici a 8¼ heures. Je vous envoie un million
de baisers ainsi que notre cher et bon Kriek,
et dites mille choses aimables a votre excellent
mari.
Votre tendre Mère.
---
(répondue)
Madame
Madame la Baronne Van der Duijn
Hôtel d'Angleterre
a
Francfort-sur-le-Main

Wiesbaden, zaterdagochtend

Mijn lieve en geliefde Ida!

Ik voel een onweerstaanbare behoefte om mijn dag te beginnen met een gesprek met u. Toen de trein gisteren vertrok en ik u zag weggaan, voelde ik me opnieuw zo alleen gelaten en had ik zo'n zwaar hart dat ik moeite had mijn tranen in te houden. Sinds de dood van uw geliefde vader heb ik ononderbroken mogen genieten van uw heerlijke gezelschap en dat van uw lieve echtgenoot. Ik was dus weer gewend geraakt aan het altijd samen zijn, wat een verzachtende balsem was voor de wonde in mijn hart, wat het o zo nodig had om niet te bezwijken onder het gewicht van haar verdriet.

Toen ik nog het geluk had uw aanbeden vader bij mij te hebben, troostten we elkaar, en de ware liefde die we voor elkaar voelden was een tegenwicht voor ons diepe verdriet dat u ver van het ouderlijk huis was. Maar nu mijn situatie door het onherstelbare verlies dat ik heb geleden zo is veranderd en ik, zodra u mij verlaat, als het ware alleen op de wereld ben, ervaar ik wanneer u niet bij me bent een gevoel van zo'n volledige eenzaamheid, dat ik niet zou weten wat te beginnen als ik opnieuw de verschrikkingen van een scheiding zou moeten ondergaan.

De goede Corneille is heel charmant en uiterst vriendelijk voor mij, maar het is duidelijk dat hij op zijn leeftijd niet een zo engelachtige dochter als u kan vervangen, die voor mij de grootste compensatie is die God mij in mijn verdriet heeft kunnen schenken. Hoewel ik evenzeer het geluk waardeer dat het uitstekende hart en karakter van onze lieve en goede Kriek mij geeft, die alles doet wat hij kan om mij te troosten tijdens uw afwezigheid.

Gisteravond zijn we teruggekeerd naar het hotel na ons bezoek aan het station. We hebben thee gedronken en ons vermaakt met het kijken naar de voorbijgangers, in afwachting van de komst van meneer de Weert om naar de muziek te gaan luisteren. Daar was het druk, het was mooi om al die mensen te zien die zich achter het Kurhaus hadden verzameld en waarvan de vlakte verlicht was. De muziek was prachtig. Het was van het garnizoen, maar er was zoveel samenhang in de uitvoering en zoveel harmonie dat ik denk dat het beter is dan die van de grenadiers.

Het weer was heerlijk. Wat een contrast met dat afschuwelijke klimaat van Schwalbach waar men zich al om half acht moest opsluiten, terwijl men hier ongestraft tot 10-11 uur buiten kan blijven en kan genieten van de frisse, zuivere lucht na een warme dag. Ik voel me behoorlijk van die afschuwelijke plek die me op den duur zeker ziek zou hebben gemaakt. Ik ben verkouden en had vanochtend weer verschrikkelijke tandpijn. Op dit moment gaat het iets beter. Ik heb dat eergisteravond opgelopen. Ik voelde dat die verraderlijke kou van ijskoud water op mijn lichaam viel. Tenslotte zal het wel overgaan, maar ik ben dankbaar dat we het konden verlaten, hopende van ganser harte dat u het plezier zult begrijpen dat het me deed.

Meneer de Weert was me net een verhaal aan het vertellen, dat hij onmiddellijk onderbrak toen hij merkte dat het een brief van u was, om me er rustig van te laten genieten. Ik ben zo blij te horen dat u zich beter voelt, minder verhit, met een helderder hoofd en niet zo zwaarmoedig. Ik ben er zeker van dat de verandering voor dit effect heeft gezorgd, en dat dit ellendig gevoel u langzaam zal verlaten. Vandaag, met het mooie weer, zal uw uitstapje naar Homburg u plezieren. Het belooft echter warm te worden, maar in een open rijtuig is het een aangename tocht.

Vanochtend ga ik met Corneille naar Biberich om de gehouwen steen te zien die het graf van de hertogin in de kapel moet bedekken. Meneer de Weert heeft het gezien en zei me dat het prachtig was. Gisteren zijn we nog naar de kapel geweest maar niet naar de Platten. Na het diner regende het zo hard dat het onmogelijk was om er naartoe te gaan. Toen het weer later enigszins opklaarde, en we 'tusschen de buijtjes door' deze kleine tocht konden maken, was het zeker de moeite waard om een beetje regen te trotseren. De kapel is zo prachtig, hoewel men aan de binnenkant nog twee jaar moet werken. Er ontbreekt nog zoveel om de prachtige marmers waarmee ze versierd is tot hun recht te laten komen. De architectuur is ook prachtig, in 1848 is men begonnen met de bouw. Het zal dus 7 jaar duren voordat ze voltooid is. Ik vind het jammer voor u dat u het niet hebt gezien, want het is zo mooi. Men kan er zich geen voorstelling van maken.

Het vuurwerk was magnifiek, boven alle verwachtingen. Ik heb nog nooit een vuurwerk gezien dat zo mooi was en waarvan alle onderdelen elkaar overtroffen. Er was een enorme mensenmassa. Het was letterlijk zo dat men over de hoofden kon lopen. Vooral toen het afgelopen was en de menigte zich in beweging zette en de muziek volgde die door de straat naast het hotel trok. Het was bijzonder om te zien en heeft ons erg vermaakt. We hebben vaak gezegd "ach, was onze lieve Ida hier maar!". Wat hebben we U en uw voortreffelijke echtgenoot hierbij gemist. Ik had zo graag gewild dat u het had kunnen zien.

We hebben de v.d. Polls zien aankomen. Stel u voor, te voet onder een paraplu, gevolgd door het kamermeisje dat een hoed van mevrouw in de hand had, en een man die een reistas droeg. Dat leek me een overdreven zuinigheid, om er de voorkeur aan te geven door vuile straten te lopen in een storm in plaats van een vigilante te nemen, vooral omdat natte voeten niet goed zijn voor mevrouw in haar toestand, en ze van de ene steen op de andere moest springen om de plassen te vermijden. Ik ben ervan overtuigd dat uw man u nooit zulke dingen zou laten doen.

Ik heb gisteren bij terugkomst van mijn uitstapje een bezoek gehad van meneer Stirum Noordwijk. Hij vertelde me onder andere dat het met Adèle v.d. Staal opnieuw minder goed ging, maar dat ze een groot feest had gegeven ter ere van mevrouw de Magendorff, waar alles wat er aan diplomatie was en anderen waren uitgenodigd, maar dat tante Otheline er niet bij wilde zijn. Ze zal dus nooit ophouden met het begaan van stommiteiten. De kosten die hiermee gepaard gaan, had ze beter kunnen besparen, en ze zou er meer plezier of voldoening van gehad kunnen hebben.

U zult zeker Julie de Stirum in Homburg zien, waar ze met haar man verblijft. Het lijkt erop dat ze daar dringend een kuur nodig heeft. Volgens haar schoonvader heeft het fysieke bij haar enorm veel invloed op het mentale, en lijdt haar humeur erg onder haar lichamelijke toestand.

Vaarwel, lief en aanbeden kind! Ik hoop dat we elkaar overmorgen in goede gezondheid zullen terugzien op de boot. Ik ben van plan om hier om kwart over acht te vertrekken. Ik stuur u een miljoen kussen, net zoals onze lieve en goede Kriek ook doet. Overstelp uw voortreffelijke echtgenoot met duizend lieve woordjes van mij.

Uw liefhebbende Moeder.

---
Briefomslag

(beantwoord)

Mevrouw
Mevrouw de Barones Van der Duijn
Hôtel d'Angleterre
te
Frankfurt am Main

Drie bemerkingen:
1. Deze brief is afgestempeld in Wiesbaden op 24 Juli 1855. Dit was een dinsdag, dus de datering van deze brief (zaterdagochtend) moet 21 Juli 1855 zijn.
2. In deze brief staat een plaats genaamd Schwalbach. In de vorige brief staat er Schmalbach. Beide plaatsen bestaan, maar misschien heb ik mij ergens vergist. Van Schwalbach in deze brief ben ik zekerder dan Schmalbach in de andere. Maar 100% uitsluitsel durf ik niet te geven.

3. Tweemaal schrijft ze iets in het Nederlands, namelijk 'tusschen de buijtjes door' en 'plassen'. Ook is haar spelling niet altijd consequent. Vooral het gebruik van accenten vertoont variaties (ze vergeet er soms, ze plaatst er waar er geen moet staan of ze gebruikt een verkeerd accent).

Andreas, wat een interessante brief, veel namen en gegevens, genoeg stof om uit te zoeken.

Mij lijkt ook Schwalbach voor de hand liggend omdat deze plaats zowel in de buurt van Wiesbaden als van Frankfurt ligt.

 met dank Jo

Waarom wilde de Barones zo graag naar Biberich?? lees google: Elisabeths-Kapelle-Eine-Liebesgeschichte.