Brief Frankfurt 09-12-1852

blz. 1

blz. 2

blz. 3

blz. 4

Francfort ce 9 Décembre 1852
Très chère et bien bonne Maman!
Comment être un juste
interprête de ma reconnaissance auprès de
vous, pour vous remercier de coeur de
toutes les immenses bontés que vous
venez d'avoir pour moi. Hier on nous
a envoyé les deux collis, et vous com-
prendrez aisément ma grande surprise
en voyant avec la délicieuse robe
bleue et le magnifique mantelet, les
deux autres robes d'un gout si exquis.
Il me serait tout à fait impossible de
vous exprimer en de justes termes ma
reconnaissance pour ces superbes cadeaux,
car vraiment c'est trop aimable et
trop bon à vous de me combler
ainsi de beaux présents. Mon cher
Guillaume était tout autant en extase
que moi, et je crois que pour une
troisième ce n'étaient que des oh! ah! que
c'est beau, que c'est magnifique, quel
goût délicieux et exquis! La belle
robe de popeline a un cachet d'élégance
et de fashionable au dessus de toute
---
discription, et la robe bleue avec le
beau et magnifique mantelet est
vraiment sans pareille. Tout va à ravir,
les robes m'allant comme peinte autour
de la taille et le mantelet, quoique
un peu large, va cependant très bien
vu que la façon s'y prête. La char-
mante robe de bal est aussi d'une élégance
exceptionnelle, et je pense comme vous,
chère Maman, que les deux garnitures
de ruban iront à ravir, surtout l'une
avec les fleurs bleues. Nous avons trouvé
vos mouchoirs de poches de Bruxelles avec
les miens, mais il n'y en avaient que
5, comme je pense que vous en aurez
cependant un chez vous. Maintenant
que j'ai revu, de nouveau, cette propre-
té de Madame de Wolf, je vous engage beau-
coup à faire faire tout chez elle, car
c'est une grande différence. Je suis dans
l'enchantement de ces deux belles robes.
J'ai rêvé cette nuit que je vous écrivais
pour vous remercier, mais que je déchirais
chaque fois la lettre, car qu'il m'était
impossible de vous donner une juste idée
de ma reconnaissance. C'est le cas presque à
---
présent aussi, car ce que je viens de vous dire
n'est pas encore de beaucoup ce que je veux.
Le reste vous le comprendrez, chère Maman,
il sera inutile de vous en dire davantage.
A l'instant je reçois votre amicale et
bonne lettre. Elles me font toujours tout
de bien, et augmentent encore mon bonheur,
car vous savez qu'en idée je suis toujours
près de vous, et qu'il ne se fasse pas un
instant sans que je ne m'occupe de vous, ou
de mon très cher et bien aimé Père. Je suis
entièrement triste que sa santé n'est
pas mieux, car quand on est loin, tout
cela parait encore beaucoup plus triste,
et la moindre chose vous inquiète et
vous afflige. J'aimerais de pouvoir voler
vers lui et le voir et l'embrasser, car
un baiser donné maintenant à vous ou
à mon bien aimé Père voudrait de l'or
pour moi. Comme je serais triste
si vous deviez retarder votre voyage, car
je trouve maintenant aussi que 3 mois
sont bien longs. Mon bien aimé mari
partage tout à fait cette idée, et languit
comme moi de vous revoir. Les grandes
bontés qu'il a pour moi me rendent si
---
véritablement heureuse et son angélique
caractère est vraiment unique. Ma
santé est tout à fait excellente (certaines
choses étant venues à la minute hier) et mon
torticolis étant passé entièrement. Par-
don de vous tenir au courant même de ces choses
là, mais je sais que vous avez la bonté
de vous intéresser à tout cela. J'ai
reçu aussi aujourd'hui une lettre
de notre cher Kriek. C'est un ange de
m'écrire si souvent, car voilà, je crois
la quatrième lettre qu'il m'envoie depuis
que je suis ici. Veuillez lui dire cela
de ma part, mais je compte aussi le
lui exprimer dans la première lettre que
je lui écrirai. Quelle triste chose de
ce pauvre Hageveld. Comme on entend cepen-
dant journellement de terribles malheurs qui viennent
assaillir tout à coup une famille. On
ne peut pas être sûre un instant de
son bonheur car il tient à des fils si
fragiles qu'à chaque seconde ils peuvent
se briser pour toujours. Je suis tout à
fait convaincue de la vérité de ce que
vous me dites, que tout est certainement
---
pour le mieux, et que si c'est dans les
voies de la Providence de nous unir dans
quelque temps, cela arrivera pour sûre
et rien ne pourra l'empêcher. C'est
une idée si rassurante et la meilleure
qu'on puisse avoir dans de telles cir-
constances. J'aime à suivre exactement
tout ce que vous m'avez recommandé
de faire ou de laisser. Par exemple
pour ne pas recevoir des messieurs quand
je suis seule. Cela est arrivé déjà très
souvent qu'il y en a eu qui se
sont fait annoncer, mais je me suis tou-
jours excusée. Je ne fais d'exception
pour personne, pas même pour des
jeunes hommes de 69 ans. Comme
l'autre jour le Prince Adolphe de
Sayn Witgenstein est venu, je lui ai
aussi fait dire que je regrettais beau-
coup de ne pouvoir le recevoir. Vous rirez
peut-être de ceci, mais il me semble
qu'il vaut mieux prendre une règle
que de faire des exceptions, car alors
on aurait bien vite le nom ou
de prude, en ne recevant que des mes-
sieurs de cet âge raisonnable, ou de
---
coquette, des noms que je préfère ne
pas mériter ni ne porter. Je conçois
parfaitement bien que votre cadeau
à Mademoiselle lui a fait un im-
mense plaisir. Je suis très contente
que Madame Tinne soit si bonne
pour elle. Il parait donc que cela
va de nouveau très bien, ce qui me
fait un véritable plaisir, car il
me semble que c'est préférable pour
elle de finir d'abord tout à fait
l'éducation d'Alexine avant d'en re-
commencer une autre. Ayez la bonté,
très chère Maman, d'embrasser notre cher
et bien aimé Père pour nous, et de lui
dire que nous lui souhaitons ardem-
ment un prompt rétablissement et qui
aura pour suite un voyage à Francfort.
Mille choses affectueuses de notre part
à tous ceux qui se trouvent sur la
liste des amis et des connaissances.
Mon cher Guillaume vous fait dire
spécialement tout ce qui existe de
plus aimable, et vous remercie de coeur
de toutes les choses amicales que vous lui
envoyez dans chaque lettre. Vous connaissez
toute l'étendue de l'affection sincère que
je vous porte et vous êtez persuadée d'être tendrement aimée par
Votre bien affectionnée et devouée fille
Ida.
---
Madame
Madame van der Oudermeulen
née van Wickevoort Crommelin
La Haye
Pays-Bas

Frankfurt, 9 december 1852

Zeer geliefde en goede Mama!

Hoe kan ik mijn erkentelijkheid aan u op de juiste wijze overbrengen, om u van harte te bedanken voor al uw immense goedheid die u mij zojuist hebt betoond. Gisteren hebben ze ons de twee pakketten bezorgd, en u kunt zich gemakkelijk mijn grote verrassing voorstellen toen ik naast de heerlijke blauwe jurk en de prachtige mantel de twee andere jurken van zo'n exquise smaak zag. Het zou voor mij onmogelijk zijn om in de juiste bewoordingen mijn dankbaarheid uit te drukken voor deze prachtige geschenken, want het is werkelijk te vriendelijk en te goed van u om mij zo te overladen met mooie cadeaus.
Mijn lieve Willem was net zo in extase als ik, en ik denk dat we voor een derde keer alleen maar "oh! ah!" uitriepen, "wat is het mooi, wat is het prachtig, wat een heerlijke en exquise smaak!" De mooie popeline jurk heeft een elegantie en modieuze uitstraling die boven alle beschrijving verheven is, en de blauwe jurk met de mooie en prachtige mantel is werkelijk zonder weerga. Alles past perfect, de jurken zitten als gegoten om mijn taille en de mantel, hoewel een beetje wijd, past toch heel goed gezien het model. De charmante baljurk is ook van uitzonderlijke elegantie, en ik denk net als u, lieve Mama, dat de twee lintversieringen prachtig zullen staan, vooral de ene met de blauwe bloemen.

We hebben uw zakdoeken uit Brussel gevonden bij de mijne, maar er waren er maar 5, dus ik denk dat u er nog één thuis hebt. Nu ik opnieuw de netheid van Mevrouw de Wolf heb gezien, raad ik u ten zeerste aan om alles bij haar te laten maken, want het verschil is echt groot. Ik ben verrukt over deze twee mooie jurken. Ik droomde vannacht dat ik u schreef om u te bedanken, maar dat ik telkens de brief verscheurde, omdat het me onmogelijk was u een juist idee te geven van mijn dankbaarheid. Dat is nu bijna ook het geval, want wat ik u net heb gezegd, is nog lang niet wat ik wil zeggen. De rest zult u begrijpen, lieve Mama, het is niet nodig er meer over te zeggen.

Ik ontving daarnet uw vriendelijke en goede brief. Ze doen me altijd zoveel goed en vergroten mijn geluk nog meer, want u weet dat ik in gedachten altijd bij u ben, en dat er geen moment voorbijgaat zonder dat ik aan u denk, of aan mijn zeer dierbare en geliefde Vader. Ik ben erg bedroefd dat zijn gezondheid niet beter is, want als men veraf is, lijkt dat allemaal nog veel triester, en het minste of geringste verontrust en bedroeft je. Ik zou willen dat ik naar hem toe kon vliegen om hem te zien en te omhelzen, want een kus aan u of aan mijn geliefde Vader zou nu goud waard zijn voor mij. Wat zou ik verdrietig zijn als u uw reis zou moeten uitstellen, want ik vind nu ook dat 3 maanden wel erg lang zijn. Mijn geliefde echtgenoot deelt deze mening volledig en verlangt net als ik ernaar u weer te zien. Zijn grote goedheid voor mij maakt me zo oprecht gelukkig en zijn engelachtige karakter is werkelijk uniek.

Mijn gezondheid is uitstekend (bepaalde zaken zijn gisteren op tijd gekomen) en mijn stijve nek is volledig over. Vergeef me dat ik u zelfs van dit soort dingen op de hoogte houd, maar ik weet dat u de goedheid hebt om in dit alles geïnteresseerd te zijn. Ik heb vandaag ook een brief ontvangen van onze lieve Kriek. Het is een engel dat hij me zo vaak schrijft, want dit is, geloof ik, de vierde brief die hij me stuurt sinds ik hier ben. Wilt u hem dat namens mij zeggen, al ben ik van plan het hem ook te laten weten in de eerste brief die ik hem zal schrijven. Wat een trieste zaak met die arme Hageveld. Wat hoor je toch dagelijks over verschrikkelijke rampspoed die plotseling een familie treft. Je kunt geen moment zeker zijn van je geluk, want het hangt aan zulke breekbare draden die elk moment voor altijd kunnen breken. Ik ben er volledig van overtuigd dat wat u me zegt waar is, dat alles zeker voor het beste is, en dat als de (Goddelijke) voorzienigheid het wil dat we over enige tijd verenigd worden, het zeker zal gebeuren en niets dit kan verhinderen. Het is zo'n geruststellende gedachte en de beste die men in dergelijke omstandigheden kan hebben.

Ik volg graag precies op wat u me hebt aangeraden te doen of te laten. Bijvoorbeeld om geen heren te ontvangen als ik alleen ben. Het is al zeer vaak voorgekomen dat er zich heren hebben laten aankondigen, maar ik heb me altijd laten verontschuldigen. Ik maak voor niemand een uitzondering, zelfs niet voor jonge mannen van 69 jaar. Toen prins Adolphe van Sayn-Wittgenstein onlangs langskwam, heb ik hem ook laten zeggen dat ik het erg betreurde hem niet te kunnen ontvangen. U zult hier misschien om lachen, maar het lijkt me beter een regel te hanteren dan uitzonderingen te maken, want dan zou men al snel de naam krijgen van preutse, door alleen heren van die redelijke leeftijd te ontvangen, of van kokette, namen die ik liever niet verdien of draag.

Ik begrijp heel goed dat uw cadeau aan Mademoiselle haar enorm veel plezier heeft gedaan. Ik ben erg blij dat Mevrouw Tinne zo goed voor haar is. Het lijkt er dus op dat het weer heel goed gaat, wat me echt plezier doet, want het lijkt me beter voor haar om eerst de opvoeding van Alexine helemaal af te ronden voordat ze aan een andere begint. Wees zo goed, lieve Mama, om onze lieve en geliefde Vader voor ons te omhelzen, en hem te zeggen dat we vurig wensen dat hij snel herstelt, gevolgd door een reis naar Frankfurt. Duizend hartelijke groeten van ons aan allen die op de lijst van vrienden en kennissen staan. Mijn lieve Willem laat u speciaal al het alleraardigste zeggen, en dankt u hartelijk voor alle vriendelijke dingen die u hem in elke brief stuurt. U kent de volledige omvang van de oprechte genegenheid die ik voor u koester en u bent ervan overtuigd teder bemind te worden door
uw zeer toegenegen en toegewijde dochter
Ida.

Mevrouw
Mevrouw van der Oudermeulen
geboren van Wickevoort Crommelin
Den Haag
Nederland

Jo,

je hebt soms de brief iets afgesneden aan de randen. Ik meen dat ik toch alles kon lezen. Je kan altijd vergelijken met de brief zelf om te zien of ik de onderste zin, die maar half te zien is, goed heb gelezen.

Andreas, ik heb niets van de brief afgesneden, deze dame schrijft tot op het randje.

Maar wel weer een leuke brief. Dank je wel.

Jo, ik heb me wat verkeerd uitgedrukt. Ik bedoelde eigenlijk dat jij tijdens het scannen de brieven soms tegen te dicht tegen de rand hebt gelegd, waardoor enkele millimeter aan tekst, zowel onderaan als aan de rechterzijkant, 'verdwenen' is. Bekijk bijvoorbeeld maar eens scan van bladzijde 2, en probeer de onderste zin te lezen.

Andreas, klopt maar de afm. van het papier die Ida gebruikt is 10 mm breder dan A4 en dat is tevens ook mijn maximum van de scanner. Ik zal bij een volgende keer eens uitproberen als ik 90% inscan, misschien komt dan er alles op te staan.

Jo, nu begrijp ik het. Scan maar gewoon op dezelfde wijze verder. Als er echt iets niet leesbaar is, dan laat ik het wel weten. Dan kun je dat stukje opnieuw inscannen.

Andreas, ik denk het gevonden te hebben, instellen op max. formaat. zie volgende brief.

blz. 1

blz. 2  moet nu beter zijn.

blz. 3

blz. 4

Francfort ce 15 Décembre 1852
Très chère et bien bonne Maman!
Vous trouvez ci-joint
une liste de tous les moyens de transport
entre Cologne et Francfort. Mon cher
Guillaume s'est rendu hier chez Monsieur Vrintz
pour avoir au juste tous les renseigne-
ments possibles pour ce voyage. Je crois,
chère Maman, que mon bien aimé mari
a fait ceci, comme à l'ordinaire, in
de puntjes, et qu'il nous a indiqué des
moyens de transport pour tous les temps,
de sorte que des neiges, des gelées etc.
etc. ne pourrons pas nous empêcher de
faire le voyage. Un million de remer-
ciments, très chère Maman, pour votre
longue, amicale et aimable lettre, qui
nous a fait un plaisir extrême, surtout
en apprenant que la santé de notre
bien aimé Père est, grâce à Dieu, beaucoup
meilleure, et que vous espérez que son
asthme ne mettra pas d'obstacles au
voyage projeté. Je vous demande mille
pardons pour l'horrible lettre que je
vous ai envoyée lundi. C'est à peine
---
que j'ai osé la mettre à la poste, car
vraiment j'en ai eu honte. Aujourd'hui
heureusement j'ai plus de temps à ma
disposition, et je pourrai vous répondre
avec bien du plaisir à toutes les questions
que vous m'avez adressée dans votre aimable
lettre d'hier. Je compte aller faire aujour-
d'hui une visite à Monsieur et Madame Bonnet
pour leur demander des renseignements sur
cet Hôpital d'enfans malades. Je suppose
qu'ils pourront me dire tout ce que Madame
Groen désire en savoir, ainsi j'espère vous
envoyer ces détails dans ma prochaine
lettre de vendredi. Ce que vous me de-
mandez au sujet de votre toilette,
je crois d'abord qu'il serait bien néces-
saire d'apporter vos diamans, car on en
porte beaucoup ici, et presqu'à toutes
les occasions. A ce qui concerne les
toilettes pour diners, je vous dirai que
nous avons pris la résolution de refuser
les diners à moins qu'il y en est un très
familier chez les Scherff ou autre part.
Pour ceux la on met une robe mon-
tante ouverte comme pour toutes les petites
soirées familières. Nous avons pris cette
---
résolution pour ne pas nous trouver
dans la necessité d'en donner qu'en
une fois nous serons établis. Car c'est
un métier extrêmement ingrat ici,
l'un aimant à critiquer plus que
l'autre. Il y a ici le Sécretaire de
Légation de France Monsieur Tillos qui
est un tel gastronome, que de temps
en temps il va à Strasbourg pour
avoir un bon diner et des vins exquis,
trouvant qu'ici on ne peut se procurer
cela assez fin et assez délicat. Je pense
que vous trouverez bien, après cette expli-
cation, que nous avons raison d'en agir
ainsi. En général cependant il y a
beaucoup plus de bals et de soirées
que de diners, ce que je trouve plus
agréable aussi, car alors on peut se
retirer quand l'envie vous en prend.
Je vous conseille aussi, pour sure, chère
Maman, de prendre avec vous votre
provision de gants, car les gants de
Paris coutent ici 96 sous comme chez
Salmon, et les autres sont des monstres
qui déchirent quand on les met une
fois. Maintenant, chère Maman, je
---
crois que je vous ai répondu sur toutes
les questions excepté sur celle des visites.
C'est la ville la plus singulière, à ce
sujet, possible, car on trouve jamais
presque quelqu'un à la maison, les
heures des diners différant tellement que
l'un dine à 2, l'autre 3, ou 4, ou 5, ou
6 heures. On les fait pour la plus
part du temps le matin, visites de
cérémonie ou d'intimité c'est égal.
Pour nous, nous n'avons pas pris de
règle, car nous les faisons le matin
s'il fait mauvais temps pour la prome-
nade, et le soir s'il fait beau. Hélas,
chère Maman, vous aurez vu par ma der-
nière lettre, que je me suis complête-
ment trompée au sujet du repos que
nous aurions au mois de Décembre. Les
soirées vont leur train comme à l'ordi-
naire, et je pense qu'après la nouvelle
année il y en aura encore dix fois plus,
car il y a quelques familles qui ne sont
pas encore rentrées en ville. Ce soir
chez le Ministre de Prusse ce n'est pas
un bal, mais une soirée musicale
ou joueront quatre frères se nommant
---
Müller et qu'on prétend être quatre-
jumeaux. Je ne sais si vous com-
prendrez cette expressions qui est
de mon invention, car c'est une chose
si rare, que vraiment je ne connais pas
de mot pour l'exprimer. Samedi
prochain chez Monsieur Doermberg cela ne sera aussi
qu'une soirée. La semaine prochaine
nous comptons rester à la maison,
excepté naturellement chez les Scherff,
car le premier jour de Noël nous
aimerions d'aller à la Sainte-Cêne
qui a toujours lieu ici, même dans
les églises protestantes, les deux jours
de Noël. J'ai oublié de vous raconter
encore, chère Maman, que lundi soir
j'ai chapronné les deux demoiselles Krü-
dener chez Madame Vrintz. L'ainée des
deux, je crois, a 30 ans, ainsi voyez quels
immenses progrès j'ai fait depuis l'an-
née passée. Cela nous a beaucoup amu-
sé, car je me trouve un chapron si
respectable. Et bientôt aussi cela sera
le monde renversé, quand je devrai
vous présenter aux dames d'ici. Je
pense que bien souvent nous en rirons.
---
Je ne saurais assez vous répéter, chère
Maman, combien nous sommes heu-
reux de cette délicieuse perspective
de la mi Janvier. Tout ce que nous
faisons se rapporte à cela, et jour-
nellement nous causons de tout le
bonheur qui nous est en partage, car
vraiment il est si grand et si illimité
que nous ne saurions assez en être re-
connaissants. Veuillez exprimer bien
vivement à Mademoiselle de la Rocque tout
le plaisir que m'a fait son aimable
lettre, et lui dire que je me propose
de lui répondre dès que j'en aurai
le temps. N'oubliez pas, chère et bonne
Maman, de bien embrasser notre bien
aimé Père pour nous, et de garder une
bonne partie des baisers pour vous.
Mille amitiés à toutes les connaissances
et saluez spécialement pour nous oncle
Piet et tout ce qui s'appelle Crommelin.
En attendant l'immense plaisir de
vous revoir et de vous embrasser de coeur,
soyez assurée, très chère et bien bonne Maman,
de l'affection illimitée et sincère et de l'amour
filiale que vous porte pour la vie.
Votre bien affectionnée et dévouée fille
Ida.
---
Madame
Madame van der Oudermeulen
née van Wickevoort Crommelin
à
La Haye
Pays-Bas

Frankfurt, 15 december 1852

Zeer lieve en goede Mama!
Hierbij vindt u een lijst van alle vervoersmiddelen tussen Keulen en Frankfurt. Mijn lieve Willem is gisteren naar meneer Vrintz gegaan om alle mogelijke informatie voor deze reis te krijgen. Ik denk, lieve Mama, dat mijn geliefde echtgenoot dit zoals gewoonlijk tot in de puntjes heeft gedaan, en dat hij ons vervoersmiddelen voor alle weersomstandigheden heeft aangegeven, zodat sneeuw, vorst enz. ons niet kunnen verhinderen de reis te maken.

Een miljoen dankbetuigingen, zeer lieve Mama, voor uw lange, vriendelijke en aardige brief, die ons enorm veel plezier heeft gedaan, vooral bij het vernemen dat de gezondheid van onze geliefde Vader, God zij dank, veel beter is, en dat u hoopt dat zijn astma geen belemmering zal vormen voor de geplande reis. Ik vraag u duizendmaal vergeving voor de verschrikkelijke brief die ik u maandag heb gestuurd. Ik durfde hem nauwelijks op de post te doen, want ik schaamde me er echt voor. Gelukkig heb ik vandaag meer tijd tot mijn beschikking, en kan ik met veel plezier antwoorden op alle vragen die u mij in uw vriendelijke brief van gisteren heeft gesteld.

Ik ben van plan vandaag een bezoek te brengen aan meneer en mevrouw Bonnet om hen om inlichtingen te vragen over dat ziekenhuis voor zieke kinderen. Ik neem aan dat zij mij alles kunnen vertellen wat mevrouw Groen erover wil weten, dus ik hoop u deze details in mijn volgende brief van vrijdag te kunnen sturen.

Nu wat betreft uw vraag over uw garderobe. Ik denk allereerst dat het zeer noodzakelijk is om uw diamanten mee te nemen, want die worden heel veel gedragen, en bij bijna alle gelegenheden. Wat betreft de kleding voor diners, kan ik u zeggen dat wij besloten hebben diners te weigeren, tenzij het een zeer familiair diner is bij de Scherffs of elders. Daarvoor draagt men een hoge jurk die open is, zoals voor alle kleine familiaire avondjes. We hebben dit besluit genomen om niet in de noodzaak te verkeren er zelf te moeten geven vooraleer we hier goed en wel gevestigd zijn. Want het is hier een uiterst ondankbare bezigheid, waarbij de een nog meer kritiek geeft dan de ander.

We hebben hier de Franse gezantschapssecretaris, meneer Tillos, die zo'n gastronoom is dat hij af en toe naar Straatsburg gaat voor een goed diner en exquise wijnen, omdat hij vindt dat men dit hier niet fijn en delicaat genoeg kan krijgen. Ik denk dat u na deze uitleg wel zult vinden dat we gelijk hebben zo te handelen. Over het algemeen zijn er echter veel meer bals en soirées dan diners, wat ik ook aangenamer vind, want dan kun je weggaan wanneer je daar zin in hebt.

Ik raad u ook zeker aan, lieve Mama, om de nodige handschoenen mee te nemen, want Parijse handschoenen kosten hier 96 sous, net als bij Salmon, en de andere zijn gedrochten die scheuren bij de eerste draagbeurt.

Nu, lieve Mama, denk ik dat ik op alle vragen heb geantwoord behalve op die over de bezoeken. Het is de meest eigenaardige stad wat dat betreft, want men vindt bijna nooit iemand thuis, omdat de etenstijden zo verschillen. De één eet om 2 uur, de ander om 3, 4, 5 of 6 uur. Bezoeken legt men voor het grootste deel 's ochtends af, zowel formele als informele, dat maakt niet uit. Wij hebben geen vaste regel aangenomen, want we leggen ze 's ochtends af als het slecht weer is om te wandelen, en 's avonds als het mooi weer is.

Helaas, lieve Mama, zult u uit mijn laatste brief hebben gezien dat ik me volledig heb vergist wat betreft de rust die we in december zouden hebben. De avondjes gaan door zoals gewoonlijk, en ik denk dat er na nieuwjaar nog tien keer zoveel zullen zijn, want er zijn enkele families die nog niet terug in de stad zijn. Vanavond bij de Pruisische minister is het geen bal, maar een muzikale soirée waar vier broers genaamd Müller zullen spelen, van wie men beweert dat ze **'viervoudig meerlingen' zijn. Ik weet niet of u deze uitdrukking zult begrijpen, die ik zelf bedacht heb, want het is zo'n zeldzaam iets dat ik er werkelijk geen woord voor ken om het uit te drukken. Aanstaande zaterdag bij meneer Doermberg zal het ook slechts een soirée zijn.

Volgende week zijn we van plan thuis te blijven, behalve natuurlijk bij de Scherffs, want op eerste kerstdag zouden we graag naar het Heilig Avondmaal gaan, dat hier altijd plaatsvindt op beide kerstdagen, zelfs in de protestantse kerken.

Ik ben nog vergeten u te vertellen, lieve Mama, dat ik maandagavond bij mevrouw Vrintz chaperonne was voor de twee juffrouwen Krüdener. De oudste van de twee is, geloof ik, 30 jaar, dus u ziet welke enorme vooruitgang ik heb geboekt sinds vorig jaar. Het heeft ons erg geamuseerd, want ik vind mezelf zo'n respectabele chaperonne. En binnenkort zal het ook de omgekeerde wereld zijn, wanneer ik u aan de dames hier moet voorstellen. Ik denk dat we er vaak om zullen lachen.

Ik kan niet genoeg herhalen, lieve Mama, hoe gelukkig we zijn met dit heerlijke vooruitzicht van half januari. Alles wat we doen heeft daar betrekking op, en dagelijks praten we over al het geluk dat ons ten deel valt, want het is werkelijk zo groot en onbegrensd dat we er niet dankbaar genoeg voor kunnen zijn.

Wilt u alstublieft aan juffrouw de la Rocque overbrengen hoeveel plezier haar vriendelijke brief mij heeft gedaan, en haar zeggen dat ik van plan ben haar te antwoorden zodra ik tijd heb. Vergeet niet, lieve en goede Mama, onze geliefde Vader hartelijk voor ons te omhelzen, en een groot deel van de kussen voor uzelf te houden. Duizend groeten aan alle kennissen en groet speciaal voor ons oom Piet en iedereen die Crommelin heet.

In afwachting van het immense genoegen u weer te zien en van harte te omhelzen, wees verzekerd, zeer lieve en goede Mama, van de onbegrensde en oprechte genegenheid, en mijn levenslange liefde van kind tot ouder voor u.

Uw zeer toegenegen en toegewijde dochter
Ida.

Mevrouw
Mevrouw van der Oudermeulen
geboren van Wickevoort Crommelin
te
Den Haag
Nederland

**Ida kent het Franse woord voor vierling (quadruplés) niet, en schrijft dan letterlijk 'vier-tweeling'. Vandaar dat ze hoopt dat haar moeder begrijpt wat ze bedoelt. Ik heb in mijn vertaling gekozen voor iets anders, gebruik makende van de vertalersvrijheid.

Andreas hartelijk dank, het zijn toch bijzondere brieven, zoals deze, geschreven door een 18 jarige.