Brief Frankfurt 09-12-1852

blz. 1

blz. 2

blz. 3

blz. 4

Francfort ce 9 Décembre 1852

Très chère et bien bonne Maman!

Comment être un juste

interprête de ma reconnaissance auprès de

vous, pour vous remercier de coeur de

toutes les immenses bontés que vous

venez d'avoir pour moi. Hier on nous

a envoyé les deux collis, et vous com-

prendrez aisément ma grande surprise

en voyant avec la délicieuse robe

bleue et le magnifique mantelet, les

deux autres robes d'un gout si exquis.

Il me serait tout à fait impossible de

vous exprimer en de justes termes ma

reconnaissance pour ces superbes cadeaux,

car vraiment c'est trop aimable et

trop bon à vous de me combler

ainsi de beaux présents. Mon cher

Guillaume était tout autant en extase

que moi, et je crois que pour une

troisième ce n'étaient que des oh! ah! que

c'est beau, que c'est magnifique, quel

goût délicieux et exquis! La belle

robe de popeline a un cachet d'élégance

et de fashionable au dessus de toute

---

discription, et la robe bleue avec le

beau et magnifique mantelet est

vraiment sans pareille. Tout va à ravir,

les robes m'allant comme peinte autour

de la taille et le mantelet, quoique

un peu large, va cependant très bien

vu que la façon s'y prête. La char-

mante robe de bal est aussi d'une élégance

exceptionnelle, et je pense comme vous,

chère Maman, que les deux garnitures

de ruban iront à ravir, surtout l'une

avec les fleurs bleues. Nous avons trouvé

vos mouchoirs de poches de Bruxelles avec

les miens, mais il n'y en avaient que

5, comme je pense que vous en aurez

cependant un chez vous. Maintenant

que j'ai revu, de nouveau, cette propre-

té de Madame de Wolf, je vous engage beau-

coup à faire faire tout chez elle, car

c'est une grande différence. Je suis dans

l'enchantement de ces deux belles robes.

J'ai rêvé cette nuit que je vous écrivais

pour vous remercier, mais que je déchirais

chaque fois la lettre, car qu'il m'était

impossible de vous donner une juste idée

de ma reconnaissance. C'est le cas presque à

---

présent aussi, car ce que je viens de vous dire

n'est pas encore de beaucoup ce que je veux.

Le reste vous le comprendrez, chère Maman,

il sera inutile de vous en dire davantage.

A l'instant je reçois votre amicale et

bonne lettre. Elles me font toujours tout

de bien, et augmentent encore mon bonheur,

car vous savez qu'en idée je suis toujours

près de vous, et qu'il ne se fasse pas un

instant sans que je ne m'occupe de vous, ou

de mon très cher et bien aimé Père. Je suis

entièrement triste que sa santé n'est

pas mieux, car quand on est loin, tout

cela parait encore beaucoup plus triste,

et la moindre chose vous inquiète et

vous afflige. J'aimerais de pouvoir voler

vers lui et le voir et l'embrasser, car

un baiser donné maintenant à vous ou

à mon bien aimé Père voudrait de l'or

pour moi. Comme je serais triste

si vous deviez retarder votre voyage, car

je trouve maintenant aussi que 3 mois

sont bien longs. Mon bien aimé mari

partage tout à fait cette idée, et languit

comme moi de vous revoir. Les grandes

bontés qu'il a pour moi me rendent si

---

véritablement heureuse et son angélique

caractère est vraiment unique. Ma

santé est tout à fait excellente (certaines

choses étant venues à la minute hier) et mon

torticolis étant passé entièrement. Par-

don de vous tenir au courant même de ces choses

là, mais je sais que vous avez la bonté

de vous intéresser à tout cela. J'ai

reçu aussi aujourd'hui une lettre

de notre cher Kriek. C'est un ange de

m'écrire si souvent, car voilà, je crois

la quatrième lettre qu'il m'envoie depuis

que je suis ici. Veuillez lui dire cela

de ma part, mais je compte aussi le

lui exprimer dans la première lettre que

je lui écrirai. Quelle triste chose de

ce pauvre Hageveld. Comme on entend cepen-

dant journellement de terribles malheurs qui viennent

assaillir tout à coup une famille. On

ne peut pas être sûre un instant de

son bonheur car il tient à des fils si

fragiles qu'à chaque seconde ils peuvent

se briser pour toujours. Je suis tout à

fait convaincue de la vérité de ce que

vous me dites, que tout est certainement

---

pour le mieux, et que si c'est dans les

voies de la Providence de nous unir dans

quelque temps, cela arrivera pour sûre

et rien ne pourra l'empêcher. C'est

une idée si rassurante et la meilleure

qu'on puisse avoir dans de telles cir-

constances. J'aime à suivre exactement

tout ce que vous m'avez recommandé

de faire ou de laisser. Par exemple

pour ne pas recevoir des messieurs quand

je suis seule. Cela est arrivé déjà très

souvent qu'il y en a eu qui se

sont fait annoncer, mais je me suis tou-

jours excusée. Je ne fais d'exception

pour personne, pas même pour des

jeunes hommes de 69 ans. Comme

l'autre jour le Prince Adolphe de

Sayn Witgenstein est venu, je lui ai

aussi fait dire que je regrettais beau-

coup de ne pouvoir le recevoir. Vous rirez

peut-être de ceci, mais il me semble

qu'il vaut mieux prendre une règle

que de faire des exceptions, car alors

on aurait bien vite le nom ou

de prude, en ne recevant que des mes-

sieurs de cet âge raisonnable, ou de

---

coquette, des noms que je préfère ne

pas mériter ni ne porter. Je conçois

parfaitement bien que votre cadeau

à Mademoiselle lui a fait un im-

mense plaisir. Je suis très contente

que Madame Tinne soit si bonne

pour elle. Il parait donc que cela

va de nouveau très bien, ce qui me

fait un véritable plaisir, car il

me semble que c'est préférable pour

elle de finir d'abord tout à fait

l'éducation d'Alexine avant d'en re-

commencer une autre. Ayez la bonté,

très chère Maman, d'embrasser notre cher

et bien aimé Père pour nous, et de lui

dire que nous lui souhaitons ardem-

ment un prompt rétablissement et qui

aura pour suite un voyage à Francfort.

Mille choses affectueuses de notre part

à tous ceux qui se trouvent sur la

liste des amis et des connaissances.

Mon cher Guillaume vous fait dire

spécialement tout ce qui existe de

plus aimable, et vous remercie de coeur

de toutes les choses amicales que vous lui

envoyez dans chaque lettre. Vous connaissez

toute l'étendue de l'affection sincère que

je vous porte et vous êtez persuadée d'être tendrement aimée par

Votre bien affectionnée et devouée fille

Ida.

---

Madame

Madame van der Oudermeulen

née van Wickevoort Crommelin

La Haye

Pays-Bas

Frankfurt, 9 december 1852

Zeer geliefde en goede Mama!

Hoe kan ik mijn erkentelijkheid aan u op de juiste wijze overbrengen, om u van harte te bedanken voor al uw immense goedheid die u mij zojuist hebt betoond. Gisteren hebben ze ons de twee pakketten bezorgd, en u kunt zich gemakkelijk mijn grote verrassing voorstellen toen ik naast de heerlijke blauwe jurk en de prachtige mantel de twee andere jurken van zo'n exquise smaak zag. Het zou voor mij onmogelijk zijn om in de juiste bewoordingen mijn dankbaarheid uit te drukken voor deze prachtige geschenken, want het is werkelijk te vriendelijk en te goed van u om mij zo te overladen met mooie cadeaus.

Mijn lieve Willem was net zo in extase als ik, en ik denk dat we voor een derde keer alleen maar "oh! ah!" uitriepen, "wat is het mooi, wat is het prachtig, wat een heerlijke en exquise smaak!" De mooie popeline jurk heeft een elegantie en modieuze uitstraling die boven alle beschrijving verheven is, en de blauwe jurk met de mooie en prachtige mantel is werkelijk zonder weerga. Alles past perfect, de jurken zitten als gegoten om mijn taille en de mantel, hoewel een beetje wijd, past toch heel goed gezien het model. De charmante baljurk is ook van uitzonderlijke elegantie, en ik denk net als u, lieve Mama, dat de twee lintversieringen prachtig zullen staan, vooral de ene met de blauwe bloemen.

We hebben uw zakdoeken uit Brussel gevonden bij de mijne, maar er waren er maar 5, dus ik denk dat u er nog één thuis hebt. Nu ik opnieuw de netheid van Mevrouw de Wolf heb gezien, raad ik u ten zeerste aan om alles bij haar te laten maken, want het verschil is echt groot. Ik ben verrukt over deze twee mooie jurken. Ik droomde vannacht dat ik u schreef om u te bedanken, maar dat ik telkens de brief verscheurde, omdat het me onmogelijk was u een juist idee te geven van mijn dankbaarheid. Dat is nu bijna ook het geval, want wat ik u net heb gezegd, is nog lang niet wat ik wil zeggen. De rest zult u begrijpen, lieve Mama, het is niet nodig er meer over te zeggen.

Ik ontving daarnet uw vriendelijke en goede brief. Ze doen me altijd zoveel goed en vergroten mijn geluk nog meer, want u weet dat ik in gedachten altijd bij u ben, en dat er geen moment voorbijgaat zonder dat ik aan u denk, of aan mijn zeer dierbare en geliefde Vader. Ik ben erg bedroefd dat zijn gezondheid niet beter is, want als men veraf is, lijkt dat allemaal nog veel triester, en het minste of geringste verontrust en bedroeft je. Ik zou willen dat ik naar hem toe kon vliegen om hem te zien en te omhelzen, want een kus aan u of aan mijn geliefde Vader zou nu goud waard zijn voor mij. Wat zou ik verdrietig zijn als u uw reis zou moeten uitstellen, want ik vind nu ook dat 3 maanden wel erg lang zijn. Mijn geliefde echtgenoot deelt deze mening volledig en verlangt net als ik ernaar u weer te zien. Zijn grote goedheid voor mij maakt me zo oprecht gelukkig en zijn engelachtige karakter is werkelijk uniek.

Mijn gezondheid is uitstekend (bepaalde zaken zijn gisteren op tijd gekomen) en mijn stijve nek is volledig over. Vergeef me dat ik u zelfs van dit soort dingen op de hoogte houd, maar ik weet dat u de goedheid hebt om in dit alles geïnteresseerd te zijn. Ik heb vandaag ook een brief ontvangen van onze lieve Kriek. Het is een engel dat hij me zo vaak schrijft, want dit is, geloof ik, de vierde brief die hij me stuurt sinds ik hier ben. Wilt u hem dat namens mij zeggen, al ben ik van plan het hem ook te laten weten in de eerste brief die ik hem zal schrijven. Wat een trieste zaak met die arme Hageveld. Wat hoor je toch dagelijks over verschrikkelijke rampspoed die plotseling een familie treft. Je kunt geen moment zeker zijn van je geluk, want het hangt aan zulke breekbare draden die elk moment voor altijd kunnen breken. Ik ben er volledig van overtuigd dat wat u me zegt waar is, dat alles zeker voor het beste is, en dat als de (Goddelijke) voorzienigheid het wil dat we over enige tijd verenigd worden, het zeker zal gebeuren en niets dit kan verhinderen. Het is zo'n geruststellende gedachte en de beste die men in dergelijke omstandigheden kan hebben.

Ik volg graag precies op wat u me hebt aangeraden te doen of te laten. Bijvoorbeeld om geen heren te ontvangen als ik alleen ben. Het is al zeer vaak voorgekomen dat er zich heren hebben laten aankondigen, maar ik heb me altijd laten verontschuldigen. Ik maak voor niemand een uitzondering, zelfs niet voor jonge mannen van 69 jaar. Toen prins Adolphe van Sayn-Wittgenstein onlangs langskwam, heb ik hem ook laten zeggen dat ik het erg betreurde hem niet te kunnen ontvangen. U zult hier misschien om lachen, maar het lijkt me beter een regel te hanteren dan uitzonderingen te maken, want dan zou men al snel de naam krijgen van preutse, door alleen heren van die redelijke leeftijd te ontvangen, of van kokette, namen die ik liever niet verdien of draag.

Ik begrijp heel goed dat uw cadeau aan Mademoiselle haar enorm veel plezier heeft gedaan. Ik ben erg blij dat Mevrouw Tinne zo goed voor haar is. Het lijkt er dus op dat het weer heel goed gaat, wat me echt plezier doet, want het lijkt me beter voor haar om eerst de opvoeding van Alexine helemaal af te ronden voordat ze aan een andere begint. Wees zo goed, lieve Mama, om onze lieve en geliefde Vader voor ons te omhelzen, en hem te zeggen dat we vurig wensen dat hij snel herstelt, gevolgd door een reis naar Frankfurt. Duizend hartelijke groeten van ons aan allen die op de lijst van vrienden en kennissen staan. Mijn lieve Willem laat u speciaal al het alleraardigste zeggen, en dankt u hartelijk voor alle vriendelijke dingen die u hem in elke brief stuurt. U kent de volledige omvang van de oprechte genegenheid die ik voor u koester en u bent ervan overtuigd teder bemind te worden door

uw zeer toegenegen en toegewijde dochter

Ida.

Mevrouw

Mevrouw van der Oudermeulen

geboren van Wickevoort Crommelin

Den Haag

Nederland

Jo,

je hebt soms de brief iets afgesneden aan de randen. Ik meen dat ik toch alles kon lezen. Je kan altijd vergelijken met de brief zelf om te zien of ik de onderste zin, die maar half te zien is, goed heb gelezen.

Andreas, ik heb niets van de brief afgesneden, deze dame schrijft tot op het randje.

Maar wel weer een leuke brief. Dank je wel.

Jo, ik heb me wat verkeerd uitgedrukt. Ik bedoelde eigenlijk dat jij tijdens het scannen de brieven soms tegen te dicht tegen de rand hebt gelegd, waardoor enkele millimeter aan tekst, zowel onderaan als aan de rechterzijkant, 'verdwenen' is. Bekijk bijvoorbeeld maar eens scan van bladzijde 2, en probeer de onderste zin te lezen.

Andreas, klopt maar de afm. van het papier die Ida gebruikt is 10 mm breder dan A4 en dat is tevens ook mijn maximum van de scanner. Ik zal bij een volgende keer eens uitproberen als ik 90% inscan, misschien komt dan er alles op te staan.

Jo, nu begrijp ik het. Scan maar gewoon op dezelfde wijze verder. Als er echt iets niet leesbaar is, dan laat ik het wel weten. Dan kun je dat stukje opnieuw inscannen.

Andreas, ik denk het gevonden te hebben, instellen op max. formaat. zie volgende brief.

blz. 1

blz. 2  moet nu beter zijn.

blz. 3

blz. 4

Francfort ce 15 Décembre 1852

Très chère et bien bonne Maman!

Vous trouvez ci-joint

une liste de tous les moyens de transport

entre Cologne et Francfort. Mon cher

Guillaume s'est rendu hier chez Monsieur Vrintz

pour avoir au juste tous les renseigne-

ments possibles pour ce voyage. Je crois,

chère Maman, que mon bien aimé mari

a fait ceci, comme à l'ordinaire, in

de puntjes, et qu'il nous a indiqué des

moyens de transport pour tous les temps,

de sorte que des neiges, des gelées etc.

etc. ne pourrons pas nous empêcher de

faire le voyage. Un million de remer-

ciments, très chère Maman, pour votre

longue, amicale et aimable lettre, qui

nous a fait un plaisir extrême, surtout

en apprenant que la santé de notre

bien aimé Père est, grâce à Dieu, beaucoup

meilleure, et que vous espérez que son

asthme ne mettra pas d'obstacles au

voyage projeté. Je vous demande mille

pardons pour l'horrible lettre que je

vous ai envoyée lundi. C'est à peine

---

que j'ai osé la mettre à la poste, car

vraiment j'en ai eu honte. Aujourd'hui

heureusement j'ai plus de temps à ma

disposition, et je pourrai vous répondre

avec bien du plaisir à toutes les questions

que vous m'avez adressée dans votre aimable

lettre d'hier. Je compte aller faire aujour-

d'hui une visite à Monsieur et Madame Bonnet

pour leur demander des renseignements sur

cet Hôpital d'enfans malades. Je suppose

qu'ils pourront me dire tout ce que Madame

Groen désire en savoir, ainsi j'espère vous

envoyer ces détails dans ma prochaine

lettre de vendredi. Ce que vous me de-

mandez au sujet de votre toilette,

je crois d'abord qu'il serait bien néces-

saire d'apporter vos diamans, car on en

porte beaucoup ici, et presqu'à toutes

les occasions. A ce qui concerne les

toilettes pour diners, je vous dirai que

nous avons pris la résolution de refuser

les diners à moins qu'il y en est un très

familier chez les Scherff ou autre part.

Pour ceux la on met une robe mon-

tante ouverte comme pour toutes les petites

soirées familières. Nous avons pris cette

---

résolution pour ne pas nous trouver

dans la necessité d'en donner qu'en

une fois nous serons établis. Car c'est

un métier extrêmement ingrat ici,

l'un aimant à critiquer plus que

l'autre. Il y a ici le Sécretaire de

Légation de France Monsieur Tillos qui

est un tel gastronome, que de temps

en temps il va à Strasbourg pour

avoir un bon diner et des vins exquis,

trouvant qu'ici on ne peut se procurer

cela assez fin et assez délicat. Je pense

que vous trouverez bien, après cette expli-

cation, que nous avons raison d'en agir

ainsi. En général cependant il y a

beaucoup plus de bals et de soirées

que de diners, ce que je trouve plus

agréable aussi, car alors on peut se

retirer quand l'envie vous en prend.

Je vous conseille aussi, pour sure, chère

Maman, de prendre avec vous votre

provision de gants, car les gants de

Paris coutent ici 96 sous comme chez

Salmon, et les autres sont des monstres

qui déchirent quand on les met une

fois. Maintenant, chère Maman, je

---

crois que je vous ai répondu sur toutes

les questions excepté sur celle des visites.

C'est la ville la plus singulière, à ce

sujet, possible, car on trouve jamais

presque quelqu'un à la maison, les

heures des diners différant tellement que

l'un dine à 2, l'autre 3, ou 4, ou 5, ou

6 heures. On les fait pour la plus

part du temps le matin, visites de

cérémonie ou d'intimité c'est égal.

Pour nous, nous n'avons pas pris de

règle, car nous les faisons le matin

s'il fait mauvais temps pour la prome-

nade, et le soir s'il fait beau. Hélas,

chère Maman, vous aurez vu par ma der-

nière lettre, que je me suis complête-

ment trompée au sujet du repos que

nous aurions au mois de Décembre. Les

soirées vont leur train comme à l'ordi-

naire, et je pense qu'après la nouvelle

année il y en aura encore dix fois plus,

car il y a quelques familles qui ne sont

pas encore rentrées en ville. Ce soir

chez le Ministre de Prusse ce n'est pas

un bal, mais une soirée musicale

ou joueront quatre frères se nommant

---

Müller et qu'on prétend être quatre-

jumeaux. Je ne sais si vous com-

prendrez cette expressions qui est

de mon invention, car c'est une chose

si rare, que vraiment je ne connais pas

de mot pour l'exprimer. Samedi

prochain chez Monsieur Doermberg cela ne sera aussi

qu'une soirée. La semaine prochaine

nous comptons rester à la maison,

excepté naturellement chez les Scherff,

car le premier jour de Noël nous

aimerions d'aller à la Sainte-Cêne

qui a toujours lieu ici, même dans

les églises protestantes, les deux jours

de Noël. J'ai oublié de vous raconter

encore, chère Maman, que lundi soir

j'ai chapronné les deux demoiselles Krü-

dener chez Madame Vrintz. L'ainée des

deux, je crois, a 30 ans, ainsi voyez quels

immenses progrès j'ai fait depuis l'an-

née passée. Cela nous a beaucoup amu-

sé, car je me trouve un chapron si

respectable. Et bientôt aussi cela sera

le monde renversé, quand je devrai

vous présenter aux dames d'ici. Je

pense que bien souvent nous en rirons.

---

Je ne saurais assez vous répéter, chère

Maman, combien nous sommes heu-

reux de cette délicieuse perspective

de la mi Janvier. Tout ce que nous

faisons se rapporte à cela, et jour-

nellement nous causons de tout le

bonheur qui nous est en partage, car

vraiment il est si grand et si illimité

que nous ne saurions assez en être re-

connaissants. Veuillez exprimer bien

vivement à Mademoiselle de la Rocque tout

le plaisir que m'a fait son aimable

lettre, et lui dire que je me propose

de lui répondre dès que j'en aurai

le temps. N'oubliez pas, chère et bonne

Maman, de bien embrasser notre bien

aimé Père pour nous, et de garder une

bonne partie des baisers pour vous.

Mille amitiés à toutes les connaissances

et saluez spécialement pour nous oncle

Piet et tout ce qui s'appelle Crommelin.

En attendant l'immense plaisir de

vous revoir et de vous embrasser de coeur,

soyez assurée, très chère et bien bonne Maman,

de l'affection illimitée et sincère et de l'amour

filiale que vous porte pour la vie.

Votre bien affectionnée et dévouée fille

Ida.

---

Madame

Madame van der Oudermeulen

née van Wickevoort Crommelin

à

La Haye

Pays-Bas

Frankfurt, 15 december 1852

Zeer lieve en goede Mama!

Hierbij vindt u een lijst van alle vervoersmiddelen tussen Keulen en Frankfurt. Mijn lieve Willem is gisteren naar meneer Vrintz gegaan om alle mogelijke informatie voor deze reis te krijgen. Ik denk, lieve Mama, dat mijn geliefde echtgenoot dit zoals gewoonlijk tot in de puntjes heeft gedaan, en dat hij ons vervoersmiddelen voor alle weersomstandigheden heeft aangegeven, zodat sneeuw, vorst enz. ons niet kunnen verhinderen de reis te maken.

Een miljoen dankbetuigingen, zeer lieve Mama, voor uw lange, vriendelijke en aardige brief, die ons enorm veel plezier heeft gedaan, vooral bij het vernemen dat de gezondheid van onze geliefde Vader, God zij dank, veel beter is, en dat u hoopt dat zijn astma geen belemmering zal vormen voor de geplande reis. Ik vraag u duizendmaal vergeving voor de verschrikkelijke brief die ik u maandag heb gestuurd. Ik durfde hem nauwelijks op de post te doen, want ik schaamde me er echt voor. Gelukkig heb ik vandaag meer tijd tot mijn beschikking, en kan ik met veel plezier antwoorden op alle vragen die u mij in uw vriendelijke brief van gisteren heeft gesteld.

Ik ben van plan vandaag een bezoek te brengen aan meneer en mevrouw Bonnet om hen om inlichtingen te vragen over dat ziekenhuis voor zieke kinderen. Ik neem aan dat zij mij alles kunnen vertellen wat mevrouw Groen erover wil weten, dus ik hoop u deze details in mijn volgende brief van vrijdag te kunnen sturen.

Nu wat betreft uw vraag over uw garderobe. Ik denk allereerst dat het zeer noodzakelijk is om uw diamanten mee te nemen, want die worden heel veel gedragen, en bij bijna alle gelegenheden. Wat betreft de kleding voor diners, kan ik u zeggen dat wij besloten hebben diners te weigeren, tenzij het een zeer familiair diner is bij de Scherffs of elders. Daarvoor draagt men een hoge jurk die open is, zoals voor alle kleine familiaire avondjes. We hebben dit besluit genomen om niet in de noodzaak te verkeren er zelf te moeten geven vooraleer we hier goed en wel gevestigd zijn. Want het is hier een uiterst ondankbare bezigheid, waarbij de een nog meer kritiek geeft dan de ander.

We hebben hier de Franse gezantschapssecretaris, meneer Tillos, die zo'n gastronoom is dat hij af en toe naar Straatsburg gaat voor een goed diner en exquise wijnen, omdat hij vindt dat men dit hier niet fijn en delicaat genoeg kan krijgen. Ik denk dat u na deze uitleg wel zult vinden dat we gelijk hebben zo te handelen. Over het algemeen zijn er echter veel meer bals en soirées dan diners, wat ik ook aangenamer vind, want dan kun je weggaan wanneer je daar zin in hebt.

Ik raad u ook zeker aan, lieve Mama, om de nodige handschoenen mee te nemen, want Parijse handschoenen kosten hier 96 sous, net als bij Salmon, en de andere zijn gedrochten die scheuren bij de eerste draagbeurt.

Nu, lieve Mama, denk ik dat ik op alle vragen heb geantwoord behalve op die over de bezoeken. Het is de meest eigenaardige stad wat dat betreft, want men vindt bijna nooit iemand thuis, omdat de etenstijden zo verschillen. De één eet om 2 uur, de ander om 3, 4, 5 of 6 uur. Bezoeken legt men voor het grootste deel 's ochtends af, zowel formele als informele, dat maakt niet uit. Wij hebben geen vaste regel aangenomen, want we leggen ze 's ochtends af als het slecht weer is om te wandelen, en 's avonds als het mooi weer is.

Helaas, lieve Mama, zult u uit mijn laatste brief hebben gezien dat ik me volledig heb vergist wat betreft de rust die we in december zouden hebben. De avondjes gaan door zoals gewoonlijk, en ik denk dat er na nieuwjaar nog tien keer zoveel zullen zijn, want er zijn enkele families die nog niet terug in de stad zijn. Vanavond bij de Pruisische minister is het geen bal, maar een muzikale soirée waar vier broers genaamd Müller zullen spelen, van wie men beweert dat ze **'viervoudig meerlingen' zijn. Ik weet niet of u deze uitdrukking zult begrijpen, die ik zelf bedacht heb, want het is zo'n zeldzaam iets dat ik er werkelijk geen woord voor ken om het uit te drukken. Aanstaande zaterdag bij meneer Doermberg zal het ook slechts een soirée zijn.

Volgende week zijn we van plan thuis te blijven, behalve natuurlijk bij de Scherffs, want op eerste kerstdag zouden we graag naar het Heilig Avondmaal gaan, dat hier altijd plaatsvindt op beide kerstdagen, zelfs in de protestantse kerken.

Ik ben nog vergeten u te vertellen, lieve Mama, dat ik maandagavond bij mevrouw Vrintz chaperonne was voor de twee juffrouwen Krüdener. De oudste van de twee is, geloof ik, 30 jaar, dus u ziet welke enorme vooruitgang ik heb geboekt sinds vorig jaar. Het heeft ons erg geamuseerd, want ik vind mezelf zo'n respectabele chaperonne. En binnenkort zal het ook de omgekeerde wereld zijn, wanneer ik u aan de dames hier moet voorstellen. Ik denk dat we er vaak om zullen lachen.

Ik kan niet genoeg herhalen, lieve Mama, hoe gelukkig we zijn met dit heerlijke vooruitzicht van half januari. Alles wat we doen heeft daar betrekking op, en dagelijks praten we over al het geluk dat ons ten deel valt, want het is werkelijk zo groot en onbegrensd dat we er niet dankbaar genoeg voor kunnen zijn.

Wilt u alstublieft aan juffrouw de la Rocque overbrengen hoeveel plezier haar vriendelijke brief mij heeft gedaan, en haar zeggen dat ik van plan ben haar te antwoorden zodra ik tijd heb. Vergeet niet, lieve en goede Mama, onze geliefde Vader hartelijk voor ons te omhelzen, en een groot deel van de kussen voor uzelf te houden. Duizend groeten aan alle kennissen en groet speciaal voor ons oom Piet en iedereen die Crommelin heet.

In afwachting van het immense genoegen u weer te zien en van harte te omhelzen, wees verzekerd, zeer lieve en goede Mama, van de onbegrensde en oprechte genegenheid, en mijn levenslange liefde van kind tot ouder voor u.

Uw zeer toegenegen en toegewijde dochter

Ida.

Mevrouw

Mevrouw van der Oudermeulen

geboren van Wickevoort Crommelin

te

Den Haag

Nederland

**Ida kent het Franse woord voor vierling (quadruplés) niet, en schrijft dan letterlijk 'vier-tweeling'. Vandaar dat ze hoopt dat haar moeder begrijpt wat ze bedoelt. Ik heb in mijn vertaling gekozen voor iets anders, gebruik makende van de vertalersvrijheid.

Andreas hartelijk dank, het zijn toch bijzondere brieven, zoals deze, geschreven door een 18 jarige.