Op 10 juni 1687 verdrinkt Joannes Mathias de oude in de rivier de Aa. De pastoor of koster stelt hierover een bericht in het Latijn op. Ik snap waar het over gaat, maar daar houdt het dan ook op.
Ik heb een transcriptie én vertaling van deze tekst gevonden op oudzijtaart.nl. Maar vraag me af of transcriptie/vertaling nauwkeurig zijn. De vertaling is namelijk niet erg duidelijk/begrijpelijk, en dat geldt vooral voor het laatste stukje.
Zo meteen zal ik in een reactie op dit bericht de transcriptie en vertaling van oudzijtaart.nl uploaden.
Hopelijk is er iemand die deze transcriptie en vertaling wil controleren en, indien nodig corrigeren.
Bij voorbaat dank!
Wat men volgens mij over het hoofd heeft gezien, is dat de tekst bij deze inschrijving over de hele breedte van de bladzijde loopt. Ik ben niet helemaal zeker van mijn transcriptie, dus aanvullingen en verbeteringen welkom!!
10 junii, submersus est, in fluvio n(ost)ro; Aam dicto; tunc, non impetuoso;
Jo(ann)es Matthiae, senior; redux Eyndhovia ubi vendiderat frumentum:
et, ad domum suam, compl ... iosius, volens ad Ham (:ubi habitabat:) prope, het
Sijtart (:ubi visus fuit:) #
transire. Gurgitem tetigit. haustus abdo.
non tamen tactus potu alsser d'ure is; den moeter de mey sijn. fuit
mihi aliquando adversarius; et vehementer; et absque causa. Et ideo
forto, dei indicio casuit me
et alio sacerdote
Op de 10e van juni is verdronken in onze rivier, genoemd de Aa, destijds niet onstuimig,
Joannes Matthijssen de oude, teruggekeerd van Eindhoven waar hij graan had verkocht,
en, willende terugkeren naar zijn huis, terwijl hij wilde oversteken naar 't Ham (waar hij woonde) nabij Zijtaart (naar het scheen)
raakte hij in een draaikolk. Uitgeput kon hij toich zeggen 'als dit het uur is, dan moet het het mijne zijn. Hij was soms weerspanning en heftig en zonder reden.
Daarom is het, door Gods genade, mij en een andere priester overkomen.
Beste René,
Zeer bedankt voor de nieuwe transcriptie en vertaling. Met deze transcriptie en vertaling kan ik vooruit. Deze snap ik. Alleen de laatste zin kan ik niet helemaal plaatsen. Ik zou eerder verwachten "Daarom is het, door Gods genade, mij en geen andere priester overkomen".
De rest is duidelijk en sluit naadloos aan bij wat ik over Joannes weet. Joannes woonde en boerde inderdaad op het Ham (een gehucht/gebied in Veghel dat aansluit tegen Zijtaart (tegenwoordig - sinds 1825 - wel afgesneden van elkaar door de Zuid-Willemsvaart). Hij is op het Ham geboren en daar blijven wonen, evenals veel van zijn familieleden.
Dit geeft mooie aanvullende informatie op het visitatierapport dat door chirurgijn Spierincx van Veghel naar aanleiding van zijn verdrinkingsdood is gemaakt. Daarin staat dat hij terugkwam van de markt in Eindhoven. Nu weet ik ook wat hij daar was gaan doen!
Zeer bedankt dus!
et ad domum compendiosius volens … transire : via en kortere route naar huis willende oversteken
compendiosus: (v.e. route) kort, direct
ubi visus fuit : waar hij gezien was
Het eind is niet zo makkelijk.
haustus ab eo non tamen tactus potu : verzwolgen door deze (draaikolk) maar toch niet beinvloed door het drinken.
Hier is het wat dubbelzinnig waarom hij de berusting kan uitspreken: het water dat hij binnen krijgt terwijl hij aan het verdrinken is of de mogelijke drank die hij op de markt na afloop van de verkoop gedronken heeft.
Et ideo forte, dei iudicio caruit me et alio sacerdote : En daarom misschien, door het oordeel van God, heeft hij mij en een andere priester gemist.
Dit kan wijzen op een gemiste kans op een sacrament, het was Gods oordeel dat deze persoon geen priester bij zijn sterven kreeg.
Beste Chris, bedankt voor deze aanvullingen! Maar het is me niet volledig duidelijk wat puur vertaling is en wat een combinatie van vertaling en interpretatie is. Het zou me helpen wanneer je eerst de zo letterlijk mogelijke vertaling geeft en vervolgens mogelijke interpretaties toevoegt. Kan dat?
Harry van denTillaart
zei op dinsdag 24 maart 2026 - 23:53