Tannenberg 1802, p. 1

Hier p. 2 van het document Tannenberg 1802.

En p. 3 van het document Tannenberg 1802.

En het laatste stukje op de vierde pagina. Het lijkt alsof de hele pagina vol met tekst staat, maar het betreft hier slechts één alinea tekst. De rest van de tekst is doordruk van pagina 3, die in het origineel tweezijdig is beschreven.

Gerben,

ik wil een poging wagen. De eerste scan is echter onleesbaar bij vergroting. De andere scans zitten op de grens.

Als je de mogelijkheid hebt om betere scans te posten, dan stel ik dit op prijs. Anders zal het toch een gesukkel worden, vrees ik. 

Hallo Andreas,

Dank je wel voor je antwoord. Ik had al eerder geprobeerd uw bericht te beantwoorden, maar ik denk doordat ik dat bericht via een hyperlink vanuit de email heb verstuurd, nooit hier op de site is aangekomen. Daarom hier citaat van mijn laatste niet aangekomen beantwoording:

Super bedankt dat je een poging wilt wagen! 

Ik kan de scans helaas niet beter krijgen, omdat de originele bron tegenwoordig niet meer beschikbaar is op het internet, waarvan ik ze een paar jaar geleden heb gedownload. De bron is naar mijn weten dus vooralsnog momenteel onvindbaar (op internet althans). Ik heb een mail gestuurd naar de website van waar ik de bron destijds heb gekopieerd: https://moravianmusic.org, met de vraag of ze de originele bron misschien nog ergens in hun archief hebben bewaard en bereid zijn om een kopie daarvan te delen met mij via mail. Daarop heb ik tot dusver nog geen reactie gekregen.

Als pagina 2-4 van de originele bron op dit forum bij jou ook beter leesbaar is vanwege het groter afgebeelde formaat van p. 1, kan ik die eerste pagina wel nog een keer proberen te uploaden, hopend op hetzelfde grotere formaat van p. 2-4, maar van die p. 2-4 kan ik de beeldkwaliteit dus (vooralsnog) niet verbeteren…

Het hele document is van belang natuurlijk, maar ik vermoed dat de belangrijkste informatie op p. 2-3 staat. 

Zodra ik een antwoord krijg van Moravian Music.org over of ik betere foto's/resoluties kan krijgen, zal ik je via dit forum daartoe een update sturen. Tot dusver hartelijk dank voor je bereidwilligheid me tot dusver te helpen. Misschien is het beter vooralsnog even te wachten met transcriberen tot ik antwoord van Moravian Music.org krijg. 

In het geval daar niets uitkomt, hoop ik alsnog dat je de bron uiteindelijk, zoals die nu is, voor zover als mogelijk, voor me kunt en wilt transcriberen. 

Vriendelijke groet,

Gerben Bisschop.

Gerben,

ik heb al een transcriptie gemaakt van pagina's 2, 3 en 4. De eerste pagina heb ik links laten liggen, want die nodigt echt niet uit om er aan te beginnen.

Wat me wel opviel, is dat op pagina 3 en pagina 4 bovenaan enkele zinnen ontbreken. Gelieve na te gaan of die regels tekst ook ontbreken bij de bestanden die je op je computer staan hebt. Indien niet, dan graag de bovenste regels van p.3 en p.4 posten.

In de tekst maakt de schrijver gebruik van specifieke muzieknotatie. Ikzelf ken daar absoluut niks van, maar ik heb het als volgt getranscribeerd (met als voorbeeld C):

C' indien 1 horizontale streep boven de letter

C" indien 2 horizontale strepen boven de letter

Ce indien een extra krul aan de letter werd toegevoegd

*****

Denn fängt man wieder an wie bey C und nimmt die Quinte zu dem D daß ist
A immer hinaufwärts; ist das gut, so läßt man das D. gehen und behält A und nimmt
dazu E als die Quinte zum A. Ist dieses fertig, so wird wieder die Octav E hinun-
terwärts rein dazu eingestimmt, und nun hat man schon C D E eingestimmt in
ihrer Ordnung, nun kommt E und dessen Quinte H. Die Quinte muß sich allemal
nach ihren Hauptton richten, denn der ist gestimmt, nemlich C D E, und so müste
auch alle ihre Quinten die schon gestimmt sind nicht mehr berühret werden, davon
muß man sich sorgfältig in acht nehmen, und so geht man sorgfältig durch
alle 12 Quinten, die sind wie folget

C'-G', G'-D", D"-D' das ist die Octav unterwärts
D'-A', A'-E", E"-E' die Octav
E'-H', H'-Fe", Fe"-Fe' die Octav unterwärts
Fe'-C" hier mache ich nur eine Quinte und gehe zurück und mache die Octav Ce'
nemlich - - Ce'- Ce' ist das rein gestimmt so folgt nun
Ce'-Ge', Ge'-De", nun wieder die Octav De"-De'
De'-B', B'-F", F"-C', nun die Octav C' zu C" gehalten

So wird man finden, ob man der Temperatur zu viel oder zu wenig
gethan hat, denn da würde das C" zum F" entweder zu viel über sich oder
under sich schweben. Ist das erstere, so hat man die Quinten zu tief gestimmt
oder zu viel unter sich schweben lassen, ist das letztere so könnten die Quinten
etwas mehr unter sich schweben, oder gegen den Hauptton tieffer seyn. Da
muß man von vorne nemlich bey dem C' wieder anfangen, und nachsehen
---
...
schwebt, oder zu wenig, nur muß man allemal gewiß seyn, daß die Quinten
alle ein wenig unter sich schweben. Ob man dieselben zuviel oder zuwenig hat 
geschweben lassen, daß findet sich wenn man wieder zum C" kommt, den die
C' und C" werden rein eingestimmt wenn man anfängt zu stimmen, und müssen
die Richter seyn, ob man den Quinten Cirkel richtig in der Schwebung getroffen
hat, und das beweist sich wenn man von dem F" zum C" wieder kommt, so muß
das C zum F etwas hinter sich schweben. Ich habe vergessen anzuzeigen,
daß wenn man B und F gestimmt hat, daß man die Octav hinunterwärts
nemlich F"-F' erst rein stimmt, als dann hält man F' zum C" um zu sehen
ob man die Temperatur getroffen. Dieses erfordert den größten Fleiß
und Geduld. Ist aber das in Ordnung, so hällt man die übrigen Octaven dazu
und stimmt dieselben nach der gestimmten Temperatur Octavenweise ein ganz rein 
hinunterwärts und hinaufwärts bis zu der kleinsten. Es muß alles nach der gestimmten
Temperatur gestimmt werden. Ist nun das ganze Register rein eingestimmt,
so stimmt man vorerst das Principal 8 Fuß rein ein, wenn man vorerst
alle Töne durchgegangen ist, um zu erfahren ob eine jede Pfeiffe gut anspricht
und so muß man es mit allen Registern machen, ehe man es anfängt zu stimmen
damit man nicht die Pfeiffen in die Hände nehmen muß wenn man schon im
Stimmen ist, denn sobald man eine Pfeiffe in die Hand nimmt so verändert sich
dieselbe im Ton, man muß also derselben Zeit lassen bis sie wieder kalt ist,
sonst wird man von derselben betrogen (dieses ist wohl zu merken). Nun wird
also das ganze Werck nach der Octav 4 Fuß rein eingestimmt, bis auf den
Octav Bass im Pedal, und nach dem Octav Bass wird der Sub Bass
16 Fuß eingestimmt, das wäre also das hauptsächlichste was man vom
Stimmen einer Orgel schreiben kann, freylich gehört eine lange Erfahrung dazu
und ich würde Salem nicht verlassen haben, ohne einen Brüder bey mir zu haben,
beym Aufsetzen und Stimmen, der alles mit angesehen und gehört hätte damit jemand
----
...
so gut als nur möglich war. Nur ist hauptsächlich darauf zu sehen, daß man
nicht vom Ton darinne die Orgel steht abkommen, denn so wan verstimmt sich keine
Orgel.
... im May 1802.
David Tanneberg
 

Hoi Andreas,

Wouw, wat een fantastisch paleografisch werk heb je gedaan! Inderdaad is het voor mij nu leesbaar en snap ik meteen wat er staat. Tannenberg schreef blijkbaar een 12-kwintenstemgang voor, zonder tussentijdse controles. Hartelijk dank voor je werk tot dusver. 

Zal ik aan je refereren in mijn proefschrift waar de tekst qua origineel (gedeeltelijk) in de appendix zal worden opgenomen? (Dan heb ik trouwens wel ook je achternaam nodig). Of heb je dat juist liever niet? Heb je er lang aan gewerkt?

Ik heb nog even gekeken naar de originelen van p. 3 en 4 in mijn bestanden, maar ook daar zijn de bovenste regels even onzichtbaar als in de upload hier op 'Watstaatdaer'. Er zullen inderdaad een paar zinnen missen, want je ziet op beide bladzijdes nog de krullen en streken van de zinnen die weggevaagd zijn.

In de oude Duits-gotische schriften wordt overigens dikwijls de laatste zin onderaan de voorgaande bladzijde herhaald op de bovenaan de volgende bladzijde; een mogelijke reden voor de auteur om de bovenste (dubbele zinnen weg te laten), maar ik denk niet dat dat hier het geval is. Die zinnen ontbreken in alle kopieën die ik heb en inhoudelijk lijkt er ook wat te missen. Het is niet anders.

Ik mis nu natuurlijk nog p.1 en als die in deze staat onleesbaar is, dan is het niet anders; ik ben al heel blij met jouw vertaling tot dusver. Maar ik zie op p.1 ook een paar zinnen overdwars in de kantlijn beschreven; een kleine kans, maar met een beetje fantasie en geluk zouden de ontbrekende zinnen ook nog in de kantlijn van p.1 kunnen staan.

Daarom probeer ik alsnog nog een grotere kopie van p.1 te uploaden hier op 'Watstaatdaer'; in de hoop dat je daar misschien wel mee uit de voeten kan. Ook omdat ik zie, dat p.1 in 'Watstaatdaer' veel kleiner is afgebeeld dan de overige pagina's. Ik hoop dat je iets met deze upload van p.1 kunt aanvangen; anders moet ik accepteren dat het niet anders kan.

Heel veel dank tot zover!

Hartelijke groeten,

Gerben Bisschop.

Hierbij p.1 nog een keer...

Deze versie van p.1 heb ik geprobeerd te vergroten en het beeld wat scherper te krijgen (60%)...

Deze versie van p.1 heb ik geprobeerd te vergroten en het beeld wat scherper te krijgen (60%)...

Vorige versie is kennelijk dubbel geplaatst ('watstaatdaer' geeft soms aan dat de upload is mislukt, dus druk ik nogmaals op de 'reageer'-button).

Hier nog een versie van p.1 in vergroot formaat met de scherpte tot 94% opgevoerd...

Ik vond zojuist in een oud bestand van de primaire bronnen, die ik jaren geleden heb aangelegd, toch nog een kopie van p.3, die de bovenste zin toch wél vertoont. Gek genoeg mist p.4 uit datzelfde oude bestand wel weer diezelfde bovenste zin, net als in de p.4 die ik u al had gestuurd. Dus alleen van p.3 kan ik nu een verbeterde versie uploaden.

Hartelijke groeten,

Gerben Bisschop